ಗಜಮುಖದವಗೆ ಗಣಪಂಗೆ...

ಪ್ರಜ್ವಲವಳ್ಳಿ ! ಯಕ್ಷಲೋಕದ ಗತ್ತು, ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ೭೮

2010-08-28T05:08:00.000-07:00

ಜೋಯಿಸರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾರಾಯಣ. ರಾತ್ರಿ ಆಟ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಅವಭ್ರತರು ಮಾರನೆ ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪುಷ್ಕಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮನೆಗೆಲಸದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ರೋಮಾಂಚನ. ಅವನ ಮನದೊಳಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಪಂಚದ ರೂಪರೇಖೆ ಮೂಡಲಾರಂಭಿಸಿತು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವನ ಈ ಆಸಕ್ತಿ ಕಂಡ ಜೋಯಿಸರಿಗೆ ಒಳಗೊಳಗೇ ಸಂಭ್ರಮ. ಆಟಕ್ಕೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗತೊಡಗಿದರು. ಒಂದು ದಿನ ಸನಿಹ ಕರೆದು, ‘ವೆಂಕ್ಟೇಶ ಕೂಲಿ ಮಾಡಿ ಆಯುಷ್ಯ ಕಳೆಯಬೇಡ. ನೀನು ವೇಷ ಮಾಡೋದೆ ಒಳ್ಳೇದು. ಒಳ್ಳೆಯ ಕಲಾವಿದ ಆಗ್ತೆ. ಹೊರಟು ಬಿಡು’ ಎಂದು ಅದು ತಮ್ಮ ಅಪೇಕ್ಷೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಹರಸಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಆತ ತಿರುಗಿ ಜಲವಳ್ಳಿ ಕಡೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದ.
ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಜಲವಳ್ಳಿ ವೆಂಕಟೇಶರಾವ್ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಲು ಮುಹೂರ್ತ ಕೂಡಿ ಬಂದಿದ್ದು ಹೀಗೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜಮೀನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ವೆಂಕಟೇಶ, ಮರವಂತೆ ಸನಿಹದ ದಿಬ್ಬಣಗಲ್‌ನ ರಾಮ ನಾಗಪ್ಪ ಅವಭ್ರತರ (ಅವಭ್ರತರಿಗೆ ಜೋಯಿಸರೆಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು) ಮನೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಗತಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ' ಮಾಡಿತು.
ಜಲವಳ್ಳಿಯ ಪರಿಸರವೂ ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಕಲಾವಿದರು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜೋಯಿಸರು ಕೊಟ್ಟ ಸ್ಫೂರ್ತಿ, ಧೈರ್ಯ ಬೆನ್ನಿಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲರ ಪಾಲಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿರುವ ಗುಂಡಬಾಳದಲ್ಲಿ ಜಲವಳ್ಳಿಯ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು. ಮೊದಲ ವೇಷ ಯೋಗಿನಿ ಕಲ್ಯಾಣದ ಪಾರ್ವತಿಯದ್ದು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಂಗಕೃಷಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೇವೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ, ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಸಹೋದರರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ಬಿತ್ತು. ಕೊಂಡದಕುಳಿಯವರು ತಮ್ಮ ಮೇಳಕ್ಕೇ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು.
ನಂತರ ಮೂರೂರು ದೇವರು ಹೆಗಡೆಯವರ ಮೇಳ, ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದಲ್ಲೂ ತಿರುಗಾಟವಾಯಿತು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ‘ನಮ್ಮ ಮಡಿವಾಳರ ವೆಂಕ್ಟೇಶ ಭಾರೀ ತಯಾರಾಗ್ತಾ ಇದ್ದ’ ಎಂಬ ಅಚ್ಚರಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಅಭಿಮಾನದ ಮಾತು ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಹರಿದಾಡತೊಡಗಿತ್ತು. ಮುಂದಿನದು ಕೊಳಗಿಬೀಸ್ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ - ಜಲವಳ್ಳಿ ಜೋಡಿಯ ವೈಭವ. ಅಲ್ಲಿ ಖಳನಟನಾಗಿ, ಧೈತ್ಯ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಜಲವಳ್ಳಿಯವರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳ, ಜಲವಳ್ಳಿಯವರತ್ತ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆಟವೊಂದರ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೆಂಕಟೇಶರನ್ನು ಉದ್ಯಾವರ ಬಸವ ಎನ್ನುವವ ಮುಸುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೈಸನ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಕರೆದು, ಮೇಳದ ಯಜಮಾನ ಕಸ್ತೂರಿ ವರದರಾಜ ಪೈ ಬಳಿಗೆ ಬರ ಹೇಳಿದ. ಪೈಗಳು ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿಗೇ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳ ಕೈಹಿಡಿಯಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಪಾಪಣ್ಣ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಜಲವಳ್ಳಿಯವರ ಉಗ್ರಸೇನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ.
ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆ
ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳ ಸೇರಿದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಶೇಣಿ ಬರುವ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದ ಜಲವಳ್ಳಿಯವರಿಗೆ ಕಣ್ಣೀರು ಬಂದಿತ್ತಂತೆ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆಂಬ ಹೆದರಿಕೆ. ಸಾಲದ್ದಕ್ಕೆ ಶೇಣಿಯವರ ರಾಜಾ ವಿಕ್ರಮನಿಗೆ ಶನಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಜಲವಳ್ಳಿ ಬರುವಂತಾಯಿತು. ಶೇಣಿಯವರೇ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಸುರಳೀತವಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಶೇಣಿಯವರ ಒಡನಾಟ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಜಲವಳ್ಳಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಮಾತುಗಾರರಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಕೂಟದಲ್ಲೂ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಲು ಈ ನಂಟು ಕೊಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗತ್ತು, ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ವೇಷ, ಸ್ವರಭಾರದ ಅರ್ಥದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಮಾತುಗಾರರ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಜಲವಳ್ಳಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೂ ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು.
ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳದ ಯಜಮಾನ ಪಳ್ಳಿ ಸೋಮನಾಥ ಹೆಗ್ಡೆಯವರ ವರಾತದಿಂದ ಜಲವಳ್ಳಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳುವಂತಾಯಿತು. ಆಗ ‘ಜಲವಳ್ಳಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ನಿಮಗೆ ಬೇಡವೆಂದಾದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೇ ಕಳುಹಿಸಿ’ ಎಂಬ ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯವನ್ನು ಪೈಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರಂತೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ನಡೆಸಿಕೊಂಡ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳ, ಜಲವಳ್ಳಿ ಅವರಿಂದ ೨೪ ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆ ಪಡೆದಿದೆ.
ಸದ್ಯ ವಯೋವೃದ್ಧ ಜಲವಳ್ಳಿ ಅಜ್ಜ, ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೀಗ ೭೮ ವರ್ಷ. ಈ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲೂ ಅವರು ರಂಗಕ್ಕೆ ಅಡಿಯಿಟ್ಟರೆ ಒಂದೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಮಣಭಾರದಷ್ಟು ತೂಕದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ. ಅರ್ಥ ಹೇಳಿದರೆ ಗಂಟೆ ಮೊಳಗಿದಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಸಾರ್ಥಕ ಯಕ್ಷಜೀವನ ಕಂಡ ಜಲವಳ್ಳಿಯವರಿಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರೆಡೆಗಿನ ಕಿರುನೋಟದ ಈ ಅಕ್ಷರಾಕ್ಷತೆಯ ಅಭಿನಂದನೆ.

ಜನ್ಮಜಾತ ಪ್ರಭೆ
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹೊಂದದ ಏನೇನೋ ಬಿರುದು ಬಾವಲಿ ಕೊಡುವುದುಂಟು. ಆದರೆ, ಜಲವಳ್ಳಿಯವರು ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಾತ (ಜನ್ಮಜಾತ) ಕಲಾವಿದ. ಅವರಿಗೆ ೨ ನೇ ತರಗತಿ ವರೆಗಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವಾದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ಓದುವುದಕ್ಕೆ ಬಾರದು. ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರೆಗೂ ಹೆಬ್ಬಟ್ಟು ಒತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ, ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲ. ಕೆಳವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನೂ ಪೂರೈಸದೆ ಭೌದ್ಧಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಎತ್ತರವೇರಿದ್ದು ಸಣ್ಣ ಮಾತಲ್ಲ. ಶೇಣಿ, ಸಾಮಗರೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥ ಹೇಳಿ ಅವರ ವೈಚಾರಿಕ ಮಂಥನಕ್ಕೆ ಸಹಜ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿದ್ದು ಜಲವಳ್ಳಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ. ಇದೆಲ್ಲ ಹೇಗಾಯಿತು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಲೂ ಅನೇಕರಿಗೆ ವಿಸ್ಮಯವಿದೆ. ಜಲವಳ್ಳಿಯವರೂ ಬಾಹ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಗೆ ಬಾರದ, ಆಡಲು ಗೊತ್ತಾಗದ ಎಷ್ಟೋ ಶಬ್ದಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜಲವಳ್ಳಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿ. ಅವರದ್ದು ಜನ್ಮಜಾತ ಪ್ರತಿಭೆ/ ಪ್ರಭೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.
ಪಾತ್ರಗಳು
ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆ ತಲೆಮಾರಿನ ಪೈಕಿ ಜಲವಳ್ಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ. ಕೆರೆಮನೆ ಸಹೋದರರು, ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅವರಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಜಲವಳ್ಳಿ ಅವರಂತೆ ಖಳವೇಷದ ಚಿತ್ರಣ ಮಾಡಿದವರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಆಳ್ತನ, ಎತ್ತರ, ಸ್ವರ ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ನೋಟದಿಂದಲೇ ರೌದ್ರತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವರ ದೈವದತ್ತ ಆಸ್ತಿ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಡಗಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೆಜ್ಜೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ತೆಂಕಿಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಸುತ್ತು, ಗತ್ತು, ಮಾತಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟರು ಎನ್ನುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ನಿಜವೆಂದು ಒಪ್ಪಬಹುದಾದರೂ, ಜಲವಳ್ಳಿ ಎನ್ನುವ ಛಾಪು ಮೂಡಿದ್ದೇ ಈ ಬಗೆಯ ಹದವರಿತ ಮೇಳೈಕ್ಯದಿಂದ. ಅದರಿಂದಲೇ ಜಲವಳ್ಳಿಯೊಳಗಿನ ಜಗಜಟ್ಟಿ ಕಲಾವಿದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು. ಮೀಸೆ ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಅವರಿಗೆ ತುಂಬ ಕಾಳಜಿ. ಇತರರ ಬಣ್ಣ ಕೆಟ್ಟರೂ ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಜಲವಳ್ಳಿ ಎಂದರೆ ಶನೀಶ್ವರನ ಪಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ಆಖ್ಯಾನದಿಂದ ಈ ವೇಷ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಭೀಮ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ರಾವಣ, ರಕ್ತಜಂಘ, ವಲಲ, ವಿಜಯದ ಭೀಷ್ಮ, ಕಂಸ, ಮಾಗದ, ಭಸ್ಮಾಸುರ ಮೋಹಿನಿಯ ಈಶ್ವರ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿವೆ. ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡರ ನಾಗಶ್ರೀ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೊಸ ಕತೆಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ಜಲವಳ್ಳಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಶೇಣಿ ಒಡನಾಟ
ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ ಜಲವಳ್ಳಿಯವರಿಗೆ ದಕ್ಕಿತ್ತು. ಅರ್ಥ ಹೇಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಶೇಣಿಯವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರಂತೆ. ಒಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದು ಒಪ್ಪಿತವಾದರೆ ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವ ಜಲವಳ್ಳಿ, ಶೇಣಿಯವರ ಮಾತಿಗೆ ಕಿವಿಯಾದರಂತೆ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡರಂತೆ. ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿ, ಜಲವಳ್ಳಿಯ ವಾಲಿ-ಸುಗ್ರೀವ, ಕೌರವ-ಭೀಮನ ಜೋಡಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಕೃಷ್ಣಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಸನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಜಲವಳ್ಳಿ ಅವರಿಂದಲೇ ಶೇಣಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಆಗ ಅವರು ವಸುದೇವ/ ಅಕ್ರೂರನಾಗಿ ಬಂದು ಒದಗುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಯಾವುದೋ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರಿಗೆ ಜಲವಳ್ಳಿ ಚಹಾ ತಂದು ಕೊಟ್ಟರಂತೆ. ತಕ್ಷಣ ‘ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಸಣ್ಣವನಾಗಬೇಡ. ಪ್ರವರ್ದಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಕಲಾವಿದ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಜನ ಶೇಣಿಯವರಿಗೆ ಚಹಾ ತಂದು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹಗುರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗುವುದು ಬೇಡ’ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರಂತೆ. ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಸಹ ಕಲಾವಿದರೊಬ್ಬರು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಿಗರೇಟಿನ ಕಿಡಿ, ಶೇಣಿಯವರ ಶುಭ್ರ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣದ ನಿಲುವಂಗಿಗೆ ಬಡಿದು ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರವಾಯಿತಂತೆ. ಶೇಣಿಯವರು ಅಂಗಿ ಬಿಚ್ಚಿ ಬೇರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರಂತೆ. ಆಗ ಸಿಗರೇಟು ಉರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲಾವಿದ, ‘ಶೇಣಿಯವರೇ ಅಂಗಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಜಲವಳ್ಳಿಗೇ ಕೊಡಬಹುದಿತ್ತಲ್ಲ’ ಎಂದು ಅಳುಕುತ್ತಲೇ ಹೇಳಿದರಂತೆ. ಶೇಣಿಯವರು, ‘ಕೊಡಬಹುದಿತ್ತು. ಅದು ನನಗೂ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ಕ್ರಮ ಹಾಗಲ್ಲ. ಜಲವಳ್ಳಿಗೆ ನಾನು ತೊಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಅಂಗಡಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಹೊಸದನ್ನೇ ಕೊಡಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದವರು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರಂತೆ. ಹೀಗೆ ಶೇಣಿಯವರ ಒಡನಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವಾಗ ಜಲವಳ್ಳಿಯವರಿಗೆ ಕಣ್ಣೀರು ಒತ್ತರಿಸಿ ಬಂದಿತ್ತು.

ಸನ್ಮಾನ, ಪ್ರದರ್ಶನ
ಹತ್ತು ಹಲವು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಿದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸದಸ್ಯ ವಿ.ಆರ್. ಹೆಗಡೆ ಹೆಗಡೆಮನೆಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಅಭಿಯಾನ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಜಲವಳ್ಳಿಯವರಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ, ನಿಧಿ ಸಮರ್ಪಣೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ರಾತ್ರಿ (೨೮-೦೮-೨೦೧೦ ರ ಶನಿವಾರ) ೧೦.೩೦ ಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳ ಹಾಗೂ ಅತಿಥಿ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ, ಕರ್ಣಾರ್ಜುನ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಲಿದೆ.

ಪಟಾಪಟ್ ಸಂದರ್ಶನ
ಪ್ರಶ್ನೆ : ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗದಿದ್ದರೆ ನಿಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವೇನಾಗುತ್ತಿತ್ತು ?
ಉತ್ತರ : ಇದೊಂದು ಯೋಗ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಕೂಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇರುತ್ತಿದ್ದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ : ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ ?
ಉತ್ತರ : ಅದು ನನಗೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಈಗೀಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಓದಲು ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಅದ್ಯಾವುದೋ ಪ್ರೇರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ : ಚಿಟ್ಟಾಣಿಯವರ ಜತೆಗೆ ವೇಷ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ ಹೇಳಿ.
ಉತ್ತರ : ಅವರ ಜತೆ ನನ್ನದು ಎಷ್ಟೋ ಜೋಡಿ ವೇಷವಾಗಿದೆ. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿದೆ. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿದೆ. ಅವರ ಕುರಿತು ಗೌರವವೂ ಇದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ : ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಜತೆ ವೇಷ ಮಾಡಿದ್ದಿರಾ ?
ಉತ್ತರ : ಶಂಭು ಹೆಗಡೇರು ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳ ಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಒಮ್ಮೆ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕರೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ, ನನ್ನ ರಾವಣ ಆಗಿತ್ತು. ಸಂಘಟಕರಿಗೆ ಭರ್ಜರಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಬಂದಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಗದಾಪರ್ವದ ಕೌರವ, ನನ್ನ ಭೀಮನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವ. ಸಮಯ ಬರಲಿ. ಹೇಳ್ತೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ಆ ದಿನ ಕಡೆಗೂ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಪ್ರಶ್ನೆ : ನಿಮ್ಮ ಮಗ ವಿದ್ಯಾಧರ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ.
ಉತ್ತರ : ಅವನಿಗೆ ನನಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರವಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಶೈಲಿಯ ಕುಣಿತ ವಿದ್ಯಾಧರನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ವೃತ್ತಿಯ ಶಿಸ್ತು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಬೇಕು. ನನಗೆ ಅವನದ್ದೇ ದೊಡ್ಡ ಚಿಂತೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ : ಇನ್ನೂ ಆಟ ಕುಣಿತೀರಾ ?
ಉತ್ತರ : ತಿರುಗಾಟ ಸಾಗಿದೆ. ವೇಷ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಒಂದೊಂದು ಸಲ ತಲೆಸುತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಿರೀಟವಿಲ್ಲದ ವೇಷ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಏನಿದ್ದರೂ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
('ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ' 'ಲವಲವಿಕೆ'ಯಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜಲವಳ್ಳಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)

ಸಾವಿರ ಮಂಟಪ ಕಟ್ಟಿದ ಪ್ರಭಾಕರ

2010-03-31T08:20:00.000-07:00

ಹೆಣ್ಣಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಗಂಡು ಸಾಹಸ
ಕರಾವಳಿಯ ಆ ಹುಡುಗ ಯೌವ್ವನದ ಉತ್ತುಂಗ ಶಿಖರ ಏರುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ತ್ರೀವೇಷ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಹಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತಹ ಮೋಹಕ ರೂಪ. ಬೆನ್ನಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಟಾರ್ ಪಟ್ಟವೆಂಬ ಭ್ರಮೆ. ಎಲ್ಲಿಯೇ ಆಟವಾದರೂ ಮಂಟಪ ಬಂದ ದಾರಿ ಬಿಡಿ... ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆ.

ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಂದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ದಂತದ ಗೊಂಬೆಯಂಥ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವದ ಕಲಾವಿದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ. ಅವನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಯಕ್ಷಗಾನದವರಿಗೂ ಇತ್ತು. ಆದರೆ, ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಪಥ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ರಂಗದಿಂದಲೇ ವಿಮುಖನಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಬಸ್ ಹತ್ತಿದ. ಆಗ ಅವನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಕುಣಿದು ದಣಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಳ್ಳೆ, ಚಪ್ಪಾಳೆಗಳು ರಿಂಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಆದರೆ, ತಿರುಗಿ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬಿಡಲೇ ಎನ್ನುವ ದಂದ್ವವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಡುಗಚ್ಚಿ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿ ದುಡಿದ. ಮತ್ತೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ವೃತ್ತಿರಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಯಮಿಯೂ ಆದ. ‘ಮಂಟಪ ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್’ ಮನೆಮಾತಾಯಿತು. ಕರಾವಳಿ, ಮಲೆನಾಡಿನವರು ಓಹೋ ನಮ್ಮ ಮಂಟಪರು... ಎನ್ನತೊಡಗಿದರು. ಇದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದ ಪಾರಂಪಳ್ಳಿಯ (ಪಡುಕೆರೆ) ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಮಂಟಪ ಪ್ರಭಾಕರ ಉಪಾಧ್ಯರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತ. ಮಂಟಪ ಬೆಂಗಳೂರಿನತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸದಿದ್ದರೆ, ಕೈಚಪ್ಪಾಳೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿಹೂಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತು.

ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್ ಅಂಗಡಿಯ ಮಾಲಕನಾಗಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಮಂಟಪ, ಪುನಃ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿದರು. ೧೯೯೦ ರಿಂದ ೧೯೯೩ ರ ವರೆಗೆ ಚಿಟ್ಟಾಣಿಯವರ ಬಚ್ಚಗಾರು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಮಿಂಚಿದರು. ಉದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಕಲೆಯೆಡೆಗಿನ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಸೆಳೆತ, ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ ಪುನರಾಗಮನದಲ್ಲೂ ಮಂಟಪರ ಅಲೆ ಮೋಡಿಗೈಯ್ದಿತು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮಂಟಪರೇ ಮೋಹಿನಿ, ಮೇನಕೆ, ಚಿತ್ರಾಕ್ಷಿ, ಋಚಿಮತಿಯಾಗಿ ಬರಬೇಕೆಂದು ವರಾತ ತೆಗೆದರು. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೂ ಜನ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಶೃಂಗಾರ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಗೂ ದಿಗಡದಿಮ್ಮಿಯಂಥ ವೇಷಗಳಲ್ಲೇ. ಮಂಟಪರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಅವರಿಗಾಗ ಆತ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಮಗಾಗಿ ಕುಣಿಯಲಾರದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಣ್ಣ ಒರೆಸಿ ಉದ್ಯಮದೆಡೆಗೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟರು.

ಹೊಸ ತಿರುವು, ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಾಂದಿ
ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ.ಆರ್. ಗಣೇಶ್ ಅವರ ಆಗಮನವಾಗಿತ್ತು. ಶಿರಸಿ, ಕುಮಟಾ, ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಸಿದ್ದಾಪುರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶತಾವಧಾನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಜೇನಿನ ಹನಿಯಂತೆ ಜಿನುಗಲಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಅವಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಕಾವ್ಯ-ಚಿತ್ರ-ಯಕ್ಷನೃತ್ಯವೆಂಬ ವಿನೂತನ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಡಾ. ಗಣೇಶರ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಂಟಪರ ಕಲಾ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇರೊಂದು ತಿರುವು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅವರೊಳಗಿನ ಹೆಣ್ಣು ಅರಳಿದ್ದು ಆವಾಗಲೇ. ಮೊದಲ ಮಳೆಗೆ ಹದಗೊಂಡ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವರತೆ ಚಿಮ್ಮುವಂತೆ ‘ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ’ವೆಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಶಿರಸಿಯ ಭೈರುಂಬೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಯೋಗ ನಂತರ ನಾಡಿನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಶಿಲೆ ಮಂಟಪ. ಶಿಲ್ಪಿ ಡಾ. ಗಣೇಶ್. ಜತೆಯಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಒದಗಿಸಿದವರು ವಿದ್ವಾನ್ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ (ಭಾಗವತರು), ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಪಾಠಕ್ (ಮದ್ದಲೆ), ಕೃಷ್ಣಯಾಜಿ ಇಡಗುಂಜಿ (ಚೆಂಡೆ). ಕೊಳಲುವಾದಕ ಎಚ್.ಎಸ್. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ನೆರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವೇಷಭೂಷಣ ಸಹಕಾರ ರಾಜಶೇಖರ ಹಂದೆ ಅವರದ್ದು. ಶಿಲೆಗೆ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದೂ ವೈರಿಯಾಗಲಾರ ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ, ಮಂಟಪರನ್ನು ತಿದ್ದಿ ತೀಡಿದ ಶತಾವಧಾನಿ ಗಣೇಶ್, ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತೃರಾದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಮಂಟಪ, ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾವಿರದ ಪ್ರಯೋಗದತ್ತ ದಾಪುಗಾಲಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯ ವಿದ್ಯಾಗಿರಿ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಹೆಣ್ಣಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ತೆರಿದಿಟ್ಟದ್ದು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಥಮ ಅವತರಣಿಕೆ ಭಾಮಿನಿ. ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ, ಚಾಂಚಲ್ಯವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ರಂಗಕೃತಿ. ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣ, ಯಕ್ಷದರ್ಪಣ, ಜಾನಕೀ ಜೀವನ, ಪ್ರಣಯ ವಂ‘ಚಿತೆ’ (ಅಂಬೆ), ಪೂತನಿ, ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ, ಚಿತ್ರಾಂಗದಾ, ವಿಷಯೆ, ಪ್ರಭಾವತಿ, ಯಕ್ಷ ನವೋದಯ, ದಾಸ ದೀಪಾಂಜಲಿ, ವೇಣು ವಿಸರ್ಜನ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಬೆಳಗಿವೆ.

ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಂಟಪರೇ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲು ಹಿಂಜರಿದಿದ್ದರಂತೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಯಸ್ಸು ನಲ್ವತ್ತು ದಾಟಿದ್ದು. ಕುಣಿಯುವುದು ಕಷ್ಟವೆಂಬ ಭಾವದಿಂದ. ಆದರೆ, ನೃತ್ತಾಭಿನಯಕ್ಕಿಂತ ನಾಟ್ಯಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು ಶುದ್ಧ ಸಾತ್ವಿಕ ಅಭಿನಯದೊಡನೆ ಸ್ತ್ರೀವೇಷದ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿ ಹೇಳಿದ ಶತಾವಧಾನಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೊಪ್ಪಿದ ಮಂಟಪ, ಪದ್ಮಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಶಿಷ್ಯೆ ಸುಂದರೀ ಸಂತಾನಂ ಅವರಿಂದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಾರಿ, ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲೂ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೊಸದೊಂದು ದಾಖಲೆಯಾಯಿತು. ವಿದ್ವಜ್ಜನರು, ಸಂಗೀತ, ನಾಟ್ಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದವರೂ ಆದರಿಸಿದರು. ಯಕ್ಷಗಾನೇತರ ವಲಯದ ಮನೆಯಂಗಳ, ಜಗುಲಿಯಲ್ಲೂ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ನಡುಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ’ ಎನ್ನುವುದೂ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರ.

ಮಂಟಪರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೂಕಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದು ಮೂಗು ಮುರಿದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಅಭಿನಯದಲ್ಲೇ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ವಾಚಿಕಾಂಗವನ್ನು ಕಳಚಲಾಗಿತ್ತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇದು ಒಗ್ಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಔಚಿತ್ಯಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ತೀರ ಚುಟುಕಾಗಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಿದೆ. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೇ ನೋಡದೇ ಆಡಿಕೊಂಡವರ, ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಪೀಡಿತರ ವ್ಯಂಗ್ಯ ನುಡಿಯ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಮಂಟಪ ಪ್ರಭಾಕರ ಉಪಾಧ್ಯರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದೊಂದು ಅದ್ಭುತ. ಗಣೇಶ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ‘ವಿಜಯ ವಿಲಾಸ’ (ಕೊಂಡದಕುಳಿ-ಮಂಟಪ), ‘ಹಂಸ ಸಂದೇಶ’ (ಮಂಟಪ-ಸುಂದರೀ ಸಂತಾನಂ) ಯುಗಳ ಪ್ರಯೋಗಗಳೂ ಕ್ವಚಿತ್ತಾಗಿ ನಡೆದಿವೆ. ಕಲೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಡೆಸಿದ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಈ ತಲೆಮಾರಿನ ಒಂದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಘಟ್ಟ ಎನ್ನಲು ಯಾವ ಮುಲಾಜೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ.

‘ಜಾನಕೀ ಜೀವನ’ದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವ ಚಂಚಲ ಸ್ವಭಾವದ ಸೀತೆಯೇ ಬೇರೆ. ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಪ್ರಭುದ್ಧ ನಾರಿ ಸೀತೆಯೇ ಬೇರೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ತೋರಿಸಿದವರು ಮಂಟಪ. ಅವರ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಕಾ ಸ್ತ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಚೆಲುವ ಕೃಷ್ಣನೂ ಕಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಮಂಟಪ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿತಿದ್ದು ಉಡುಪಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ. ಮೊದಲ ತಿರುಗಾಟವಾದದ್ದು ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರ ನಿರ್ದೇಶಕತ್ವದ ಕಮಲಶಿಲೆ ಮೇಳದಲ್ಲಿ. ಬಳಿಕ ಪೆರ್ಡೂರು (ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡ), ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಈಗಿನ ಯಾಜಿ, ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಅವರಿಗೂ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದು ಮಂಟಪರ ಅಗ್ಗಳಿಕೆ.

ಸಾವಿರದಾಚೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ
ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವೇಷ ಮಾಡುವವರು ೪೦ - ೪೫ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ತಾರಾಮೌಲ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಂಟಪರಿಗೆ ೫೦ ದಾಟಿದೆ. ಈಗಲೂ ಅವರು ವೇಷ ಕಟ್ಟಿ ನಿಂತರೆ ‘ಅಂಗನಾಮಣಿ ನಿಲ್ಲು ನಿಲ್ಲೆಲೇ...’ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಚೆಂದ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಹಾರ ಕ್ರಮ. ಉದ್ಯಮ - ಕಲೆಯ ನಡುವೆ ಶಿಸ್ತು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ೪ ಕ್ಕೆ ಏಳುವ ಮಂಟಪರು ಯೋಗ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ತಪ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಾಜೀವನ ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಕಲೆಗಳೆರಡೂ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಹೆಣ್ಣೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ವೇಷ ಮಾಡುವ ಉತ್ಸಾಹ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಅವರಲ್ಲುಂಟು. ಶಿಷ್ಟ ಸೊಬಗಿನ ಯಕ್ಷ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಮಂಟಪರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ವೇಷದ ಸಹಕಾರದ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ. ಮುಂದಿನವರಿಗೆ ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿ ಹಾಕಿ ಕೊಡಲು ಮಂಟಪ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವೃತ್ತಿ ಕೂಟಗಳೊಳಗೆ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಾರು. ಶತಾವಧಾನಿಗಳು ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಇನ್ನೊಂದು ‘ಮಂಟಪ’ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೂ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಯಾರು. ಸಾವಿರದಾಚೆಯ ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಯಕ್ಷರಂಗ ಕಾತರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ರುಚಿ ನೋಡಿದರೆ ಬಿಡಲಾರರು
ಹ್ವಾಯ್ ನಾನ್ ಮಂಟಪ. ನಿಮ್ಗೆ ಗಟ್ಟಿ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಪುರುಸೊತ್ತು ಇದ್ದರೆ ಬನ್ನಿ. ಪೂರ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣಿ. ಮಧ್ಯೆ ಎದ್ದು ಹೋಪ್ದಾದ್ರೆ ಬಪ್ದೇ ಬೇಡ...
ಇದು ಟಿಪಿಕಲ್ ಮಂಟಪ ಸ್ಟೈಲ್. ಆಸಕ್ತರನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಮಂಟಪ ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದೇ ಈ ಪರಿಯಲ್ಲಿ. ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂದಾಪುರ ಭಾಷೆಯ ಸೊಗಡು ದಟ್ಟವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಅವರ ಕರೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಿದವರು ಮಂಟಪ ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್ ರುಚಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವರಂತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮಂಟಪರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ತಂಡದ ಶಿಸ್ತು, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನವೂ ಮಾದರಿ.
ಮಂಟಪರ ೯೦೦ ನೇ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು ‘ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ’ದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮಂಟಪರ ಮನೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅತಿಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಸತ್ಕಾರ ಮಾತ್ರ ಮಂಟಪರ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿ ಮಂಗಲಕ್ಕ ಅವರದ್ದು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಂಗಲಕ್ಕನಾಗಿರುವ ಮಂಗಲಾ ಉಪಾಧ್ಯ, ಮಂಟಪರ ಎಲ್ಲ ಏಳಿಗೆಯ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿ. ಮಂಟಪ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೂ ಕಾಯಂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ

ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಯೋಗ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಹತ್ತಾರು ಕಲಾವಿದರಿದ್ದು ಕೊಡುವ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ತತ್ವವನ್ನು ಕೂಟ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಂಟಪ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾದಾಗ ಶತಾವಧಾನಿಗಳು ನನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಡಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಫಲಸ್ವರೂಪವೇ ಸಾವಿರದ ಪ್ರಯೋಗ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಧಾರಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಇಂಥದೊಂದು ಮನೋಧರ್ಮ ಬೇಕು. ಶತಾವಧಾನಿಗಳಂತಹ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮೌಲ್ಯ ನಿಷ್ಕರ್ಶೆಗೊಳಪಡುವ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವೆಂಬುದು ಮಂಟಪರ ಅನುಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನುಡಿ.

ಏಪ್ರಿಲ್ ೨ ರಂದು ಸಾವಿರದ ಸಂಭ್ರಮ
ಡಾ. ಮೋಹನ ಆಳ್ವ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨ ರಂದು ಶುಕ್ರವಾರ ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯ ವಿದ್ಯಾಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಟಪ ಪ್ರಭಾಕರ ಉಪಾಧ್ಯರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ‘ಸಾವಿರದ ಸಂಭ್ರಮ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಲಿದೆ. ‘ಅನನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ’ ಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗಲಿದೆ. ಅಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ೧೦ ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೯ ರ ವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೂ ಇವೆ. ಪೇಜಾವರ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವೇಶತೀರ್ಥ ಶ್ರೀಪಾದರು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ, ಡಾ. ಸದಾನಂದ ಮಯ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಣ್ಯರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
(೩೧-೦೩-೨೦೧೦ ರಂದು ಬುಧವಾರ ‘ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ’ ಲವಲವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.)

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾದರಿ ಡಿವಿಡಿ ‘ಇಡಗುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ನಿಜ ನಿರ್ಯಾಣ’ ಇನ್ನೂ ಇವೆ, ದರ್ಶನ ಯಾವಾಗ ?

2010-03-01T07:38:00.000-08:00

ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅವರೇ ಮಾದರಿ. ಅವರೇನೇ ಮಾಡಿದರೂ ಅಲ್ಲೊಂದು ಶಿಸ್ತು, ಸೊಬಗು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೆರೆಮನೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಾಗ ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಡಿವಿಡಿ ತಯಾರಿಕೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಇದು ನಿಜವಾಗಿದೆ.

ಇಡಗುಂಜಿಯ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವ ಶ್ರೀಮಹಾಗಣಪತಿ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ (ತೇರಿನ ದಿನ) ‘ಸೀತಾ ವಿಯೋಗ’ದ ರಾಮನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಿದ್ದು ಗೊತ್ತಿದೆ. ಆ ಆಟದ ಡಿವಿಡಿಯನ್ನು ಅವರ ಮಗ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಹೊರ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗುಣವಂತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದ ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗಿದೆ. ‘ಇಡಗುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ನಿಜ ನಿರ್ಯಾಣ’ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಡಿವಿಡಿ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಿ.ಡಿ/ ಡಿವಿಡಿಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಕರಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅವೆಲ್ಲವುಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನ ಎಂಬುದೇ ಈ ಡಿವಿಡಿಯ ವಿಶೇಷತೆ. ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕೆರೆಮನೆಯವರು ಎತ್ತಿದ ಕೈ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವರ ಒಡನಾಟ, ಅನುಭವ. ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರಂತೆ ವಿಶಾಲ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದವರು ಕೆರೆಮನೆಯವರು. ಸ್ವತಃ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ತಳಸ್ಪರ್ಷಿಯಾಗಿ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ದೇಶದ ಇತರ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಳೆದು ನೋಡಿದವರು ಕೆರೆಮನೆ ಬಂಧುಗಳು. ಅವರು ‍ಯಾರದೋ ಒತ್ತಡ, ಭಿಡೆಯಕ್ಕೆ ಮಣಿಯುವವರೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಯಾವ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ‘ಬೆಳ್ಳಿತಟ್ಟೆ’ಗಳೂ (ಸಿ.ಡಿ) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನ, ವೃತ್ತಿಪರತೆಯಿಲ್ಲದ ಡಿವಿಡಿಗಳು ಬೇಡ ಎಂಬುದೇ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.

ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಈ ವಾದ ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದು. ಆದರೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಜೋಡಿಯ ಸಿ.ಡಿಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಮಾದ. ಸಿ.ಡಿ ಯುಗ ಆರಂಭಗೊಂಡಾಗ ಮಹಾಬಲ - ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಇನ್ನೂ ವೇಷ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಅಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವೀಡಿಯೊ ಮಾಡಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆ ಕೆಲಸ ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕಾದರೂ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿಯೇ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಅದೂ ಕೈಗೂಡಿಲ್ಲ. ಈ ಮೇರು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಡಂಬಡಿಸುವ ಯತ್ನ ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಗುಲಗಂಜಿಯಷ್ಟು ನೀಗಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸೀತಾ ವಿಯೋಗದ ಡಿವಿಡಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಇಲ್ಲ. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಕಡೆಯ ವೇಷವೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಡಿವಿಡಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡದ್ದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆಡಿಯೊ, ವೀಡಿಯೊ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತಮ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ
ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಇದನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಿವಿಡಿಯ ಕವರ್ ಪೇಜ್ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ರಚನೆ ಅಪಾರ ಅವರದ್ದು. ‘ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿ, ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರರಂತೆಯೇ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಕೂಡ ಕನ್ನಡದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದ’ ಎಂಬ ಡಾ.ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರ ನುಡಿ ಅಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಇದರ ಘನತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಡಿವಿಡಿ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನಿಟ್ಟರೆ ಕಣ್ಸೆಳೆಯುವಷ್ಟು, ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿದೆ.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಕೋರಿಯೋಗ್ರಫಿ ಗುರು ಡಾ. ಮಾಯಾರಾವ್ ಮಾತಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಡಾ. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಅವರದ್ದು. ಅನಂತಮೂರ್ತಿಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ನಮಗೊಂದು ಬಗೆಯ ಹೊಸ ಹೊಳಹು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನದವರೇ ಆದ ಡಾ.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ-ಸಂಘಟಕ-ಚಿಂತಕರಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತಿನ ಬರದಲ್ಲಿ ‘ಮೊದಲು ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಪದ್ಯದ ಸಾಲ್ವನ ವೇಷ ಹಾಕಿದ್ದ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ಇಡಗುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ನಿರ್ಯಾಣದ ರಾಮನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವಷ್ಟು...’ ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕೊನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರು ಮಾಡಿದ್ದು ಸೀತಾ ವಿಯೋಗದ (ಲವಕುಶ) ರಾಮನ ಪಾತ್ರ. ನಿರ್ಯಾಣದ್ದಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ವಾಕ್ಯ ಕಟಾವಾಗದೇ (ಎಡಿಟ್) ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಸೀತಾ ವಿಯೋಗದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಡಿವಿಡಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶತ್ರುಘ್ನನ (ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ) ಸನ್ನಿವೇಶ ಜಾಸ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ನುಡಿನಮನ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ಪಾತ್ರ ತೋರಿಸಲು ಒತ್ತು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ‘ಏಳಿ ಪೋಗುವ ನಾವು ಮುನಿಪನಿದ್ದೆಡೆಗೆ...’ ಪದ್ಯದ ವರೆಗೆ. ನಮಗೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿರುವ ಹಾಗೆ ನೆಬ್ಬೂರು ಭಾಗವತರದ್ದೇ ಹಿಮ್ಮೇಳ. ಈ ಡಿವಿಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನಾಸಕ್ತರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರಲೇಬೇಕಾದುದು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಸಿ.ಡಿ ಮಾಡುವವರೂ ಇದನ್ನೊಮ್ಮೆ ಸಂಯಮದಿಂದ ನೋಡುವುದು ಒಳಿತು. ಸದ್ಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿರುವ, ಭರವಸೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿರುವ ಕಲಾವಿದರೂ ಇದರಿಂದ ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದುದು ಬಹಳ ಇದೆ. ಅಂಥವರ ಕೈಕಾಲು ಗಟ್ಟಿ ಇರುವಾಗಲೇ ಇಂಥಹುದೊಂದು ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಧೊರಣೆ ಇರುವವರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿದ್ದರೇನು ಪ್ರಯೋಜನ ?
ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಕೆರೆಮನೆಯವರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳ ಡಿವಿಡಿಗಳು (ಕಲಾತ್ಮಕವಾದವು) ಇಲ್ಲವೆನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು (ಲೈವ್ ಶೋ) ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿವೆ. ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಖುದ್ದು ಅದನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ಜೋಪಾನವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ಸತ್ಯವೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ನನ್ನದ್ದೂ ಕೂಡ. ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಶಿವಾನಂದ ಹೀಗೆ ಡಿವಿಡಿ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದ ಸ್ವತ್ತಾಗಿ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ ? ಹಾಗಾದರೆ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಒತ್ತಟ್ಟಿಗಿರಲಿ, ಈಗಿನವರಿಗೂ ‘ಕೆರೆಮನೆ ಘರಾಣೆ’ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ವೈಭವದ ಪರಿಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವಕಾಶ ತಪ್ಪಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಅದಕ್ಕೆ ನೇರ ಹೊಣೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈಗ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಅವರು. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಮಗೆ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಇದೆ.

ನಾವೆಲ್ಲ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ಕೆರೆಮನೆಯವರ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಸಲಹೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಗುಣವಂತೆ ಕಲಾಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಕಿ ತೋರಿಸಲಿ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳನ್ನು ನಿಕ್ಕಿ ಮಾಡಲಿ. ಇದರಿಂದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರಲಿರುವ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನಾಸಕ್ತರಿಗೂ ಅನುವು ಮಾಡಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಕ್ಷಲೋಕ ಬೆರಗಾಗುವಂತೆ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳದ ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳದ, ಯಾರಿಗೂ ಕೊಡಲೂಬಾರದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ‘ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ವೈದ್ಯ’ನಂತೆ ನೋಡಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದೀತು.
(‘ಇಡಗುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ನಿಜ ನಿರ್ಯಾಣ’ ಡಿವಿಡಿ ಬೇಕಾದವರು ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ : ೯೪೪೮೧೮೯೧೪೦ ಫೋಟೊ ಕೃಪೆ - ಜೀಕೆ ಹೆಗಡೆ)

ಎತ್ತಿದ ಕೈಯ ಕೂಸು, ಅದಕ್ಕೀಗ ರಜತಾರೋಹಣ

2010-02-23T06:44:00.000-08:00

‘ಯಾವ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಎಣ್ಣೆ ಕುದಿಯುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅದಿನ್ನೆಂತಹ ಬೇಗುದಿ ಇದೆಯೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗದು’ ಇದು ರವೀಜಿ ಬೆಳೆಗೆರೆಯವರ ‘ಬಾಟಂ ಐಟಂ’ ಕಾಲಂ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿಚಾರ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇಷ್ಟೇ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಆಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಅಣಕಿಸುವಾಗ ತುಸು ಯೋಚಿಸುವುದು ಒಳಿತು. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುವವನನ್ನು ‘ಅವನಿಗೇನೋ ಪೊಗದಸ್ತಾಗಿದ್ದಾನೆ’ ಎನ್ನುವುದು ತಪ್ಪಾದೀತು. ಹೇಗೆ ಹೇಗೋ ಇರುವವನನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ರಿಸ್ಕು.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಣ್ಣಿಮನೆ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಈ ಸಾಲುಗಳು ಸರಕ್ಕನೆ ಕೈಹಿಡಿದೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಣ್ಣಿಮನೆ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಓರ್ವ ಉತ್ತಮ ಕಲಾವಿದ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಕಣ್ಣಿ ಹಾಗಂತೆ, ಹೀಗಂತೆ ಎಂಬ ಅಂತೆಕಂತೆಗಳ ಸರೋವರವೇ ಅವರ ಕುರಿತು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ವೇಷ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ಅದು ಕಣ್ಣಿಯೇ ಇರಬೇಕು. ಅಂವ ಇವತ್ತು ಜಾಸ್ತಿ ಇಳಿಸಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆ ಬೇರೆ. ಹೊನ್ನಾವರ ಬಸ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ತೂರಾಡುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ ಅಂದರೆ, ಅದೂ ಕಣ್ಣಿಮಾಣಿಯೇ ಎಂಬಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಣ್ಣಿಯ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ವಧೆಗೈಯ್ಯುವ ಕ್ರಿಯೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜೀವನದಿಯಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ.

ಕಣ್ಣಿ ಬಗೆಗೆ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಸರ್ವಾಪರಾಧ. ಅವರೊಬ್ಬ ‘ಸುಬುಗ ಸುಬ್ರಾಯ’ ಎನ್ನಲು ಹೊರಟಿಲ್ಲ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ನೋವು ಅವರನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ಸಹಜವಾದ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ನೂಕಿದ್ದು ನಿಜ. ಅದರಿಂದ ಹೊರ ಬರುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಹೌದು. ನಾಲಿಗೆ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಯ ‘ನಿಂದಾ ಸ್ತುತಿ’ ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡು ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟವರು ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಅದಿರಲಿ, ಅಂಥವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗಿರುವ ಕಣ್ಣಿ ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವಂತ. ಪಾಪದ ಪರದೇಶಿ. ಒಂದು ರೀತಿ ‘ಎತ್ತಿದ ಕೈಯ ಕೂಸು’ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ. ಯಾರೊಂದಿಗೂ ರಂಪಾಟ, ಕಿರುಚಾಟವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೂ ನಗುತ್ತಲೇ ಮಾತಾಡುವ ಸ್ನೇಹಜೀವಿ. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬೈದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವವರಲ್ಲೂ ವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡವರಲ್ಲ. ಅವನದ್ದು ಅದ್ಭುತ ಲಯ ಮಾರಾಯಾ..., ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆಟದ ಟೆಂಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಕೂಡಲೇ ಅಪಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವವರ
ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲ.

ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದೇ ಕಣ್ಣಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ನನ್ನೆಣಿಕೆ. ರಂಗಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಅಪಚಾರವೆಸಗದ ಅವರು, ನಿಜ ಜೀವನವು ಪ್ರವಾಹದ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ತೊಯ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಹಿತೈಷಿಗಳು ಬಾಯಿ ಬಿಡಿಸುವ ಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ಮನಸ್ಸು ಬಿಚ್ಚಿ ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ. ಕಡೆ ಕಡೆಗೆ ಅಂತಹವರಿಗೆ ದೂರದಿಂದಲೇ ಕರ ಜೋಡಿಸಿ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಉಂಟು. ಹೀಗಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಯನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿ ಆದರಿಸುವವರೂ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಿತ್ತು.
ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ
ಆದರೆ, ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟ ಎಂಬುದು ಇರುತ್ತದೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಬಂದು ಬರಸೆಳೆದು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿಯ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಅಂಥದೊಂದು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಈಗ ಖುಷಿ ಕೊಡುವ ಸಂಗತಿ.

ಈ ಸಾರ್ಥಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿದವರು ಕಣ್ಣಿಯವರ ಪರಮಾಪ್ತ ಹಿತೈಷಿ ಮನೋಜಕುಮಾರ ಭಟ್. ಜತೆಯಾಗಿ ನಿಂತವರು ಪ್ರಶಾಂತ ವರ್ಧನ, ಕಲಾವಿದರಾದ ಯಲಗುಪ್ಪ (ಕಣ್ಣಿಯ ಭಾವ), ರಮೇಶ ಭಂಡಾರಿ. ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಣ್ಣಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ್ದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಬಸಿಯಗೊಡಲು ಔದಾರ್ಯ ತೋರಿದವರು ಮನೋಜ ಭಟ್. ಕಣ್ಣಿಯೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರೂ ಅವರು ಬೆನ್ನು ಬಿದ್ದು ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಳದ ತಿರುಗಾಟದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿ ದೂರವಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಿಂದ ಆಚೆ ಸರಿಯದಂತೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅರುಹಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲಾವಿದನ ಬಗ್ಗೆ ಸದಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿಸುವ ಹೊಣೆಯನ್ನೂ ಹೊತ್ತರು.

ಕಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಶ್ರಮ ಹಾಕಿದ ಮನೋಜ ಭಟ್, ‘ಹದಗಾಲ’ವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಕಣ್ಣಿಮನೆ ಅಭಿನಂದನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ‘ಬೆಳ್ಳಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯ ಮಯೂರ’ವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೧ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಡಿಎ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ವೈಭವದಿಂದಲೇ ಜರುಗಿದ ಈ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಮನೋಜ ಭಟ್, ಮೂರ್‍ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಂದ ಪರಿಶ್ರಮ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರದೇ ಸಂಯೋಜನೆ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ‘ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮೇನಕೆ’, ‘ಅಭಿಮನ್ಯು ಕಾಳಗ’ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ಕೊಂಡದಕುಳಿ, ಯಲಗುಪ್ಪ, ಥಂಡಿ, ತೋಟಿ, ಭಂಡಾರಿ, ಶಂಕರ ಭಾಗ್ವತ್, ಕೊಳಗಿ, ಮಂದರ್ತಿ (ಚೆಂಡೆ) ಅವರಂಥವರು ಕಣ್ಣಿಯ ರಜತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ಒದಗಿ ಬಂದರು. ವಿದ್ವಾನ್ ಉಮಾಕಾಂತ ಭಟ್ಟರು ದ್ರೋಣನ ವೇಷ ಹಾಕಿದ್ದು ಈ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ವೈದಿಕ ಗೌರವದ ಸೇಸೆಯೇ ಸರಿ.

ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸದ ನಡುವೆ ಬಿಡುವು ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇದರ ಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸಿದವ. ರಾತ್ರಿ ೮.೩೦ ರ ಬಳಿಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಆಟ ನೋಡಲಷ್ಟೇ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಉಮಾಕಾಂತ ಭಟ್ಟರು (ದ್ರೋಣ) ಥಂಡಿ ಭಾವನ (ಕೌರವ) ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ನಂತರ ರಮೇಶ ಭಂಡಾರಿಯವರ ದುಶ್ಶಾಸನನ ಮಾತಿನ ಮಳೆ. ಅಂದಿನ ಸಭೆ, ವಾತಾವರಣ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಏನೋ ಒಂದು ಬಗೆಯ ತೃಪ್ತಿ. ಕಣ್ಣಿಗಿದು ಹೊಸ ಜನ್ಮ ಎನ್ನಿಸಿತು.
ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಸರ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮನೋಜ ಭಟ್ಟರ ಉತ್ಸಾಹದ ದ್ಯೋತಕ. ಕಣ್ಣಿಯ ಭವಿಷ್ಯ ಅಪ್ಪಟ ಚಿನ್ನವಾಗಲಿ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ ಈ ಹಾರ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ತಾವಿನ್ನು ಹೊಸ ಮನುಷ್ಯನಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸದ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಕಣ್ಣಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೇಳಿ ಸಮಾಧಾನವಾಯಿತು.
ಮುಂದೇನು ?
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಬರೆದಿದ್ದು ಕಣ್ಣಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಿದ ಸಹೃದಯ ಬಂಧುವಾಗಿ. ಕಪಟವರಿಯದ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರು ಹೋಗಿ. ಕಣ್ಣಿಯ ನೃತ್ಯದ ನಾವೀನ್ಯ, ಪುಂಡು ವೇಷದ ಮೆರೆಯುವಿಕೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದವರಿಗೆ ಗೊತ್ತು. ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಯೋಚಿಸಿದರೂ ಕಣ್ಣಿಯ ಭವಿತವ್ಯ ಉಜ್ವಲವಾಗಿದೆ. ರಾಜವೇಷ (ಕಿರೀಟ) ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಬದಿಗಿಡೋಣ. ತಮ್ಮ ದೇಹ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ವೇಷಭೂಷಣ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಕಿರೀಟ ಆಯ್ದುಕೊಂಡರೆ ಅದೂ ಆದೀತು. ಆಗ ಕಣ್ಣಿ ರಂಗದ ಪೋರನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ‘ರಂಗಸ್ಥಳದ ರಾಜ’ನೂ ಆಗಬಲ್ಲರು. ಮುಖವರ್ಣಿಕೆ, ಮೀಸೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಶ್ರದ್ಧೆ ಬೇಕು. ಕುಣಿತವೂ ಪಾತ್ರದ ಸಾಲು, ಸ್ವಭಾವಾನುಗುಣವಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರೂ ಮೊದಲು ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಚಪ್ಪಾಳೆ ಬೀಳುವುದು ಮಾಮೂಲು. ಆದರೆ, ಕಾರಂತರ ಒಡನಾಟ ಹೆಗಡೆಯವರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಹಾಬಲರಾದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಸತತ ಓದು, ಅಧ್ಯಯನದ ಕೃಷಿಯಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರದೇ ಆದ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಬಲರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುವುದಿರಲಿ, ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಷಿಸುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಬಸವಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಷಯ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಯಿತು. ಕಣ್ಣಿಯನ್ನು ಮಹಾಬಲರಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರು ಎಳೆಯ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ದಣಿವರಿಯದ ಕುಣಿತದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದರಂತೆ. ಕಣ್ಣಿಯೂ ಈಗ ಅಂತಹುದೊಂದು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬರಹ ಅತ್ತ ಹೊರಳಿತು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಕಾರಂತರಂತಹವರ ಸಾಂಗತ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಏನೋ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದೀತೆನ್ನುವ ಆಸೆ. ಬೆನ್ನಿಗೇ ಈಗ ಅಂಥವರು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಕಾಲವೇ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು.

ಕಳೆದ ಐವತ್ತು ಐವತ್ತೈದು ವರ್ಷದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪಟ್ಟ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು ನಮ್ಮ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅಜ್ಜ. ಅವರು ಬರುತ್ತಾರೆಂದರೆ ಈಗಲೂ ರೋಮಾಂಚನ. ಸುಮ್ಮನೇ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೂ ಆ ಸೊಬಗನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಚೆಂದ. ಅದು ನಮ್ಮ ಭಾಗ್ಯ. ಸದ್ಯ ಕಣ್ಣಿಯೂ ತಾರಾಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾವಿದ. ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಣ್ಣಿಯ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಏನೇ ಅಡ್ಡಿ, ಆತಂಕ ಎದುರಾದರೂ ಅವುಡುಗಚ್ಚಿಕೊಂಡು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಹಳಿಗೆ ಆನಿಸಿ ಸಾಗುವುದನ್ನೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಸುಖ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮನೋಜ ಭಟ್ಟರ ಬಳಗ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಮೂಹವೂ ಇದೆ. ಈ ಪರಿಯ ರಕ್ಷಾ ವಲಯವಿರುವಾಗ ಕಣ್ಣಿ ಒಂಟಿಯಾಗಲಾರರು. ಒಬ್ಬರೇ ದುಗುಡದ ಕೋಟೆ ಹೊಗುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಬರಲಾರದು.

ಕಣ್ಣಿಗಾಗಿ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಮನದಿಂದ ‘ಕಟಪಟೆ’ ಮಾಡುವವರದೊಂದು ಆಗ್ರಹವೂ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಆಜ್ಞೆಯೆಂದೇ ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿ ತಾನು, ತನ್ನವರೊಂದಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ಬಾಳಬೇಕು. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೇರು ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಮುಂದಿನ ಕಲಾಜೀವನದ ಮಹತ್ವ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅರಿಯಬೇಕು. ಹಾಗಾದರೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ವ್ಯಯಿಸಿದ ಬೆವರ ಹನಿ ಹನಿಗೂ ಬೆಲೆ ಬಂದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳಕ್ಕೆ ೭೫, ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ, ಯಕ್ಷ ತೇರಿಗೆ ಅಮೃತಕಳಶ

2009-12-27T04:39:00.000-08:00

ಅದು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯ. ಶರಾವತಿ ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಿಸೆಗೆ ಕೈಹಾಕಿದರೆ ಒಂದು ಪಾವಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆ ದಾಟಲು ದೋಣಿಯವನಿಗೆ ಒಂದಾಣೆ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು.

ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿಂತಿಸಲಿಲ್ಲ. ನೇರ ದುರ್ಗಾಕೇರಿಯ (ಹೊನ್ನಾವರ) ಕಾಸಿಂ ಸಾಯ್‌ಬನ ಬೀಡಿ ಅಂಗಡಿಗೆ ತೆರಳಿ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದ. ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಕಾಸಿಂ ದುಡ್ಡು ತೆಗೆದಿಟ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯರಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಹಣದ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದವ ಅಪ್ಪಟ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ. ಬ್ಯಾಡ್ವೋ ಸೈಬ. ಒಂದಾಣೆಯಷ್ಟು ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಡ್ತೇನೆ ಎಂದ. ಬೀಡಿ-ಗೀಡಿ ಏನೂ ಬ್ಯಾಡ ಮಾಣಿ, ರೊಕ್ಕ ತಗಂಡು ಹೋಗೆಂದು ಕಾಸಿಂ ಜಬರ್‌ದಸ್ತ್ ಮಾಡಿದ. ಈ ಮನುಷ್ಯ ಬಿಡಬೇಕಲ್ಲ... ಹಠಮಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಬೀಡಿ ಸುತ್ತುವುದಕ್ಕೇ ಕುಳಿತ. ಹತ್ತು ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟಿದ. ನಂತರ ದುಡ್ಡು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೋಣಿ ಏರಿದ.

ಹೀಗೆ ತಾಪತ್ರಯ ಪಟ್ಟುಕೊಂಡೂ ತನ್ನತನ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ‘ಲೆಜೆಂಡ್’ ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ. ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ನೆನಪಾದಾಗ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹಳಬರು ಈಗಲೂ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಜತೆಗೇ ಅವಂಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ‘ಶರ್ಕೆ’ (ಹಠ) ಇತ್ತು. ಎಂತಹ ಮೇಳ ಕಟ್ಟಿದ. ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಭಾಜನನಾದ ಎಂದು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಅಂದರೇ ಹಾಗೆ. ಬದುಕನ್ನು ಸವಾಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅವರೆಂದೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಋಣಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವರಲ್ಲ. ಎಳೆಯ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲೇ ಅವರೊಬ್ಬ ಛಲಗಾರ. ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟಿ ದೋಣಿ ದಾಟಿದಂತಹುದೇ ಹಲವು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇವೆ.

ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದರೆ ಅವರ ನೂರರ ವಯಸ್ಸಿನ ಒಡ್ಡೋಲಗವನ್ನು ಯಕ್ಷಲೋಕ ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು. ಆ ಭಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕೀರ್ತಿಸೌಧದಂತಿರುವ ‘ಶ್ರೀ ಇಡಗುಂಜಿ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ’ಯೀಗ ೭೫ ವಸಂತ ಪೂರೈಸಿದೆ. ಮೇಳವನ್ನು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಸಿದವರು ಶಿವರಾಮರ ಪುತ್ರ ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ. ದುರಾದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ ಈ ಹರುಷದ ಹದಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಇಲ್ಲ. ಮಂಡಳಿಯ ವರಬಲದಂತಿದ್ದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ತೇರಿನಂತಹ ಕೆರೆಮನೆಯ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಬಗೆಯ ಸೂತಕದ ಕಾಲ. ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಭು-ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅಗಲಿದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮಂಡಳಿಯಿದೆ. ನೋವು, ನಲಿವುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಂಡೇ ಮೇಳವು ಯಾಣದ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಶಿಖರದಷ್ಟು ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡ ಕಲಾತಂಡವೊಂದು ಕರ್ತವ್ಯ ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊಸ ಹುಡುಕಾಟ, ಮಥನದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಅಕ್ಷರಾರೋಹಣ ಔಚಿತ್ಯವೆನಿಸಿತು.
ಆದರ್ಶದ ಹಾದಿ
ಆದರ್ಶ, ಮೌಲ್ಯ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೆ, ಸುಧಾರಣೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳವೇ ಮಾದರಿ. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಹಾಕಿದ ಅಡಿಪಾಯ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಶ್ರಮವೇ ಕಾರಣ. ‘ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ (ಗ್ರೀನ್ ರೂಮ್) ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಯಾವ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಲಗಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು’ ಎನ್ನುವ ಮಾತೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯದ್ದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಮೇಳ ಮರ್ಯಾದಸ್ಥರದ್ದು ಎನ್ನಲು ಅನುಭವಿಗಳು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇದೆನ್ನಲಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಂದಿರು ಹಾಲುಣಿಸಲು, ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರು ಚೌಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ.

ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ, ವಿದೇಶ ಯಾತ್ರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಥಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳ. ಮೇಳ ಜನ್ಮವೆತ್ತಲು ಶಿವರಾಮರ ಹಠದ ಸ್ವಾಭಾವವೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ಅವರು ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಂರಚನೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಮುರ್ಡೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಆಟ ಆಡಲು ಹೋಗಿದ್ದರಂತೆ. ಅವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಮೂರ್‍ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನದ ಆಸೆಗೆ ಬಿದ್ದು, ಗುಂಡಬಾಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟರಂತೆ. ಇದನ್ನೊಂದು ಆಭಾಸ, ಅಪಮಾನವೆಂದೇ ಭಾವಿಸಿದ ಹೆಗಡೆ ಅಂದೇ ಸ್ವಂತ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದರು. ಆ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾಗವತ ವೆಂಕಟರಮಣ ಯಾಜಿ ಜೀವದ ಗೆಳೆಯನಂತೆ ಬೆನ್ನಿಗೆ ನಿಂತರು.

ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೇಳದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ ಸುಸಂಸ್ಕೃತರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಯಕ್ಷಗಾನೇತರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಹೃದಯರನ್ನು ಈ ಕಲೆಯೆಡೆಗೆ ಎಳೆತಂದಿದ್ದು. ಈ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೊಂದು ಗೌರವದ ಕವಚ ತೊಡಿಸಿದ್ದು. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತ ಹೋದರು. ಕಲಾವಿದ, ಯಜಮಾನ, ಹೊಸತನದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸೃಜನಶೀಲರಾಗಿ ಬಡಗು ತಿಟ್ಟಿನ ಸೊಬಗನ್ನು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ಗಜಾನನ ಹೆಗಡೆ, ನೆಬ್ಬೂರು ಭಾಗವತರೊಂದಿಗಿನ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಮೇಳ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಕಂಡಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಗ್ರೇಸರನಾಗಿ ಮೇಳವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ಗುಣವಂತೆಯಲ್ಲಿ 'ದಿ. ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ರಂಗಮಂದಿರ' ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಶಾಲೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದರ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಯೀಗ ಶಂಭು ಪುತ್ರ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆಯ ಹೆಗಲೇರಿದೆ.

ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಗ್ರಂಥ (ಡಾ. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಜೋಶಿ) ಬಂದಿದೆ. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಕುರಿತೇ ಡಾ.ಜಿ.ಎಸ್. ಭಟ್ಟರು ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆತನದ ಮೂವರು ಮೇರು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿದೆ. ಮಂಡಳಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇದೊಂದು ಮೈಲುಗಲ್ಲು. ಈ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನ ಪೂರ್ವಕ ಸೇಸೆಯ ಮಳೆಗರೆಯಬಹುದು.

ಹೆಗಲು ಕೊಟ್ಟವರು

ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳದ ಸಾರಥ್ಯ ವಹಿಸಿದವರು ಕೆರೆಮನೆ ಬಂಧುಗಳು. ಅವರಿಗೆ ಹೆಗಲು ಕೊಟ್ಟವರು ಹಲವರು. ಪ್ರತಿಫಲದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಸಹಕರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಹಣಗಾರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ (ನೆಬ್ಬೂರು ಭಾಗವತರು) ಪ್ರಮುಖರು. ಇವರು ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೂ ಪದ್ಯ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಬಲ-ಶಂಭು-ಗಜಾನನ ಅವರಿಗೂ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮಕ್ಕಳಾದ ಶ್ರೀಧರ, ಶಶಿಧರರನ್ನೂ ಕುಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಇದ್ದಾಗಲೇ ಕೆರೆಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಯವರೇ ಆಗಿ ಉಳಿದು, ಈ ಮನೆತನದ ೩ ತಲೆಮಾರನ್ನೂ ಬಲ್ಲವರು. ಮೇಳದ ಹಿರಿಯಣ್ಣನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇವರೊಬ್ಬರೇ ಈಗ ಇದ್ದಾರೆ. ನೆಬ್ಬೂರರ ಅನುಭವ ಈ ಮೇಳದ ನೋವು, ನಲಿವುಗಳೆರಡನ್ನೂ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.

ಸಣ್ಣ ಮಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಮೇಳ ಇಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ ಎಂಬುದೇ ನೆಬ್ಬೂರರಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ. ಮೇಳದಲ್ಲಿ ೫ ದಶಕ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ನೆಬ್ಬೂರರು, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಧಾನ ಸೂತ್ರಧಾರರು. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ನೆಬ್ಬೂರು ಇಲ್ಲದೇ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೇ ಕಡಿಮೆ. ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ನೆಬ್ಬೂರು ನಿನಾದ ಅಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿ ಒಂದೇ ತಾಯಿಯ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಇದ್ದವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಳಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವ ಶ್ರಮವನ್ನೂ ಹಾಕಿದವರು ನೆಬ್ಬೂರು. ನೆಬ್ಬೂರರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮಂಡಳಿಯ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅವರೊಬ್ಬರೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ರಾತ್ರಿ ಆಟ, ಹಗಲು ಪ್ರಚಾರ

ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯವಸಾಯಿ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೇಳವಿದ್ದಾಗ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಪದ್ಯ ಹೇಳಿದ ಭಾಗವತರು, ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಮದ್ದಲೆಯ ಮೋಡಿಗಾರ ದುರ್ಗಪ್ಪ ಗುಡಿಗಾರ ಆಗ ಇವರೊಂದಿಗೆ ವಾಹನ ಚಾಲಕರಾಗಿ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಟೆಂಟ್ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ, ಕುರ್ಚಿ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೂ ಈ ಸೂತ್ರದಾರ ನೆರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಡುಗೆ ಭಟ್ಟರಿಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದುಂಟು. ಕೊಳಗಿ ಅನಂತ ಹೆಗಡೆ ಹಾಗೂ ಭಾಗವತರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸದಾ ಸಿದ್ಧರಿರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಿವಂತರಲ್ಲದ ಭಾಗವತರು ಮಂಡಳಿ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿರಸಿಯ ಅರ್ಬನ್ ಕೋ ಆಪರೇಟಿವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಖಾತೆಯಿಂದ ಸಾಲ ತೆಗೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಬಳಿಕ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಈ ಸಾಲ ತೀರಿಸಿದ್ದರು. ಭಾಗವತರಿಗೆ ಕಾಯಂ ಆಗಿ ಪದ್ಯ ಹೇಳುವಷ್ಟು ಆರೋಗ್ಯ ಈಗ ಇಲ್ಲ. ಮೇಳದ ಸಂಚಾಲಕರು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದರೆ ಅವರು ಎಂದಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಹೋಗಲು ತಯಾರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಎಂತಹ ಕಠಿಣ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಮಂಡಳಿ ತೊರೆಯುವ, ಅಧಿಕ ಸಂಬಳದ ಆಸೆ ತೋರಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಮೇಳಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುವ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲ ನೆಬ್ಬೂರು. ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮೆರೆದವರು. ಅಂತಹ ಭಾಗವತರನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಕಂಠ ಗದ್ಗದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನದಲ್ಲಿ ಶಂಭು-ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರಾದರೂ ಇರಬೇಕಿತ್ತು. ಶಿವಾನಂದನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಫಲ ಸಿಗಲಿ. ಮಂಡಳಿಯ ವೈಭವದ ಮೆರಗು ಇಮ್ಮಡಿಸಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ ಮೌನಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಮೃತ ಸಂಭ್ರಮ

ಈ ತಿಂಗಳ ೨೫ ರಿಂದ ೨೭ ರ ವರೆಗೆ ಗುಣವಂತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ, ಮಂಡಳಿಯ ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವ ಹಾಗೂ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟ್ಯೋತ್ಸವ, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಆಳೆತ್ತರದ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಇಡೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಮಹತ್ವದ ಉದ್ದೇಶದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂವಾರಿ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದ ಈಗಿನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ.
(ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಲವಲವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರ ಕ್ರಪೆ : ಶಿವಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಕೆರೆಮನೆ ಹಾಗೂ ಬಾಲು ಮಂದರ್ತಿ)

ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಹಿಂಸೆ

2009-12-07T07:47:00.000-08:00

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೊಳ್ಳೆ, ತಿಗಣೆಗಳಿಂದ ಹಿಂಸೆಯಾಯಿತು. ಹಿಂದೆಯೂ ಈ ಅನುಭವ ಆಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಈ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಊರಿನಿಂದ ವಾಪಸ್ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ವಿಷಯವಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ನಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ವರದಿ ಬರೆದೆ. ಅದು ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ (ಕಾರ್ಟೂನ್) ನವೆಂಬರ್ ೩೦ ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ, ತಾನು ತಿಗಣೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟಣೆ ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನನಗೂ ಈ ವರದಿಯ ಬರವಣಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರದಿಯ ಯಥಾವತ್ತನ್ನು ಬ್ಲಾಗ್‌ಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮಗೂ ಇಷ್ಟವಾದರೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹಾಕಿ.

ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಅವಳಿ, ಶತಮಾನ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ

2009-12-06T07:54:00.000-08:00

‘ಭಾನುತನುಜ ಭಳಿರೇ...’ ಎಂದು ಮಟ್ಟೆ ತಾಳದ ಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಟೊಂಗೆ ಝಳಪಿಸುತ್ತ ಆ ವಾಲಿ ಬಂದರೆ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಡುಕ. ಈ ವೇಷಧಾರಿ, ಎದುರು ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಅರ್ಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ವಾಲಿಗೆ ಸುಗ್ರೀವನಾಗಿ ಸಮದಂಡಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲವನು ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದ - ಅವರ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ.

ಹಾಗೆ ವಾಲಿ - ಸುಗ್ರೀವರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹೆಗಡೆ ಕೊಂಡದಕುಳಿ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಏಕೈಕ ‘ಅವಳಿ ಜೋಡಿ’ಯಾಗಿದ್ದ ಈ ಸಹೋದರರು ರಂಗದ ದಂತಕತೆ ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಸಮಕಾಲೀನರು.

ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರು ರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಎಂದಾಗ ವಾಲಿಯ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿನ ಚೀಲ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಗ್ರೀವನಾಗಿ ಜತೆಗಿರುತ್ತಿದ್ದವರು ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ಒಮ್ಮೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಸುಗ್ರೀವನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿ, ರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೆದರಿ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರಂತೆ. ಆಟವೂ ನಿಂತು ಹೋಯಿತಂತೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಹನುಮಂತನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಈ ಜೋಡಿಯ ಭರತ-ಧರ್ಮಾಂಗದ, ಭೀಷ್ಮ-ಪರಶುರಾಮ, ಬಲಿ-ವಾಮನ, ರಾವಣ-ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು.

ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸೀಮೋಲ್ಲಂಘನಗೈದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ. ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಅವರಂತೆ ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಸಹೋದರರೂ ಸ್ವಂತ ಮೇಳ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದ ಕೊಂಡದಕುಳಿಯವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಇವರದ್ದು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿಲ್ಲ. ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಮಕ್ಕಳು ರಂಗಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಮತ್ತೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಂದ ಬಂದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದ ಯಾವ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಭಿನ್ನ ವೇಷಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಅವಳಿ ಸಹೋದರರು ಗತ್ತು, ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದ್ದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಆದರ್ಶದ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ರಂಗದ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದರೆಂದು ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೇಳಬಹುದು.

ರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಮೊಮ್ಮಗ, ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕಲಾವಿದ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹೆಗಡೆ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ವೇಷಧಾರಿ ಗಳಾಗಿ, ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಯಶ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಸೌಕರ್ಯದ ಗಾಳಿಯೂ ಸೋಂಕದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವ ತೇಯ್ದ ಅಜ್ಜಂದಿರ ಶ್ರಮ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ಥಕತೆಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಶತಮಾನ ಸಂಭ್ರಮ

ದಿ. ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹೆಗಡೆ ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಸಹೋದರರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಮಾರಂಭವು ಈ ತಿಂಗಳ ೫ ರಂದು ಶನಿವಾರ, ಉಡುಪಿ ರಾಜಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ನೇತೃತ್ವದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ದಶಮಾನ ಸಂಭ್ರಮವೂ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಅಜ್ಜಂದಿರ ನೆನಪಿನ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯೂ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩ ಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭ.
(ವಿಕ ಲವಲವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನ)

ಹಡಗಿನ ಬಾಗಿಲಿನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಕಲಾವಿದ

2009-11-29T01:09:00.000-08:00

ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಕಂಡ ಹಾಗೆ ಖಡಕ್ ಆಗಿ ಹೇಳುವ ನಿಷ್ಠುರವಾದಿ. ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪೆಟ್ಟು ಕೊಡುವ ಮಾತನ್ನು ಯಾರೇ ಆಡಿದರೂ ಸಹಿಸುವ ಜಾಯಮಾನದವರಲ್ಲ. ಸಹೃದಯಿ. ಭಾವಜೀವಿ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಚೊಕ್ಕದಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಹಡಿನಬಾಳು ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರತಾದ ಚೌಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಹಡಗಿನ ಬಾಗಿಲು’ ಎಂದಿದ್ದ ಊರು ವ್ಯತ್ಯಸ್ಥಗೊಂಡು ಹಡಿನಬಾಳು ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಅವರದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಲೆ ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವರು ‘ಜನ ಪ್ರೀತಿ’ ಗಳಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ.

ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣ ವರ್ಣ ಲೇಪಿತ ವೇಷಭೂಷಣದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ, ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡವರೂ ಅಲ್ಲ. ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಲು ಯಕ್ಷಗಾನದೊಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಲಿಗೆ, ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಕೊಡೆ ರಿಪೇರಿ, ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿ ಮಾಡುವ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಗಟ್ಟಿ ಪ್ರತಿಭೆ. ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರಂತಹ ಮೇರು ನಟರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಪ್ರಭಾವವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರ ಮೇಲೆ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈಗಲೂ ಮಹಾಬಲರನ್ನು ಮಾತಾಡಿಸಿದರೆ, ‘ಹಡಿನಬಾಳು ಶ್ರೀಪಾದ ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ’ ಎಂದು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹಡಿನಬಾಳರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ದೊಡ್ಡ ಗೌರವವೇ ಸರಿ. ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ, ಓಲೈಸುವ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟು ಬೀಳದಿರುವುದರಿಂದ ಅದೆಷ್ಟೋ ಅವಕಾಶದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದೂ ನಿಜ.

ಅಜಾನುಬಾಹು ಹಡಿನಬಾಳು ಧೈತ್ಯ, ದಾನವ ವೇಷಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಹ ಕಲಾವಿದ. ಸಾತ್ವಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿಯೇ ತೂಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನದ ಶ್ರೀಪಾದರ ಕೌರವ, ಸುಭದ್ರಾ ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಲರಾಮ, ದಮಯಂತಿ ಪುನಃಸ್ವಯಂವರದ ಋತುಪರ್ಣನಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಹಾಬಲರು ಹಾಕಿ ಕೊಟ್ಟ ನಡೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಗದಾಯುದ್ಧದ ಭೀಮ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನದ ರಾವಣ, ಕೀಚಕವಧೆಯ ವಲಲ, ಕರ್ಣಪರ್ವದ ಶಲ್ಯ, ಶರಸೇತು ಬಂಧನದ ಅರ್ಜುನ, ವಾಲಿವಧೆಯ ವಾಲಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಕಲಾಸಕ್ತರ ಚಿತ್ತಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿವೆ. ಹನುಮಂತ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ರಕ್ತಜಂಘ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳೂ ಇವರದ್ದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ, ಮುಖವರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಹಡಿನಬಾಳು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಇದೆ. ಶರಾವತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದಡದ ಮಾಳ್ಕೋಡು, ಶ್ರೀಪಾದರ ಮೂಲ ಊರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಂತಿರುವ ಗುಂಡಬಾಳದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲ ವೇಷ ಹಾಸ್ಯಗಾರನದ್ದು. ಆಗ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆಯವರೇ ‘ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿ ಆಯುಷ್ಯ ಹಾಳು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ’ ಎಂದು ಗದರಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಕರೆದು ಹೆಜ್ಜೆ ಕಲಿಸಿದರಂತೆ.

ಹಡಿನಬಾಳರ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿದ ದಿನ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ‘ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಮೇಳದವರೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಟು ಬಿಡು’ ಎಂದಾಗ ‘ಹಾಗೆಲ್ಲ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಕೆಡಿಸಲಾರೆ’ನೆಂದು ನಯವಾಗಿ ಒಲ್ಲೆ ಎಂದಿದ್ದನ್ನು ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಸ್ವಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಲೇ ಬಡಗುತಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ವೇಷ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವರ್ಷ ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಅವರಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ತರಲೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸೋಣ.
(೨೦೦೯ ರ ಜುಲೈ ೫ ರಂದು ಎಡಿಎ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಲೇಖನ)

ಮಹಾಬಲರಿಗೆ ಅಕ್ಷರಾಂಜಲಿ...

2009-11-03T00:42:00.000-08:00

ಭೈರವೇಶ್ವರ ಶಿಖರದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಕುಟವೂ ಕಳಚಿತು

ಭೈರವೇಶ್ವರ ಶಿಖರದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಕುಟ ಕಳಚಿ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚ ತೊರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಲೋಕದ ತುರಾಯಿಯೇ ಜಾರಿ ಹೋಗಿದೆ.

ಯಾಣದ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಶಿಖರದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಕೆರೆಮನೆ ಸಹೋದರರಾದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ. ಇಡಗುಂಜಿಯ ವಿನಾಯಕ ದೇವರ ಸನ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ಈ ಲೋಕದ ಯಾತ್ರೆ ಮುಗಿಸಿದ್ದರು. ಈ ದುಃಖ ಮಾಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಮಹಾಬಲರೂ ಹೊರಟು ಹೋಗಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತ.

ಯಕ್ಷರಂಗ ಒಪ್ಪಿ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಬೀಗಿದಂತೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಹಾಬಲ’ರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಅದು ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ನಟ ದಿ. ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸಂದ ಬಿರುದಾಗಿತ್ತು. ಮುಮ್ಮೇಳ, ಹಿಮ್ಮೇಳಗಳೆರಡನ್ನೂ ಅರಿತು ರಾಗ, ತಾಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಕಲಾವಿದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ. ಶ್ರುತಿಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡಿಕೊಂಡೇ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಅರ್ಥ ಹೇಳುವುದು ಅವರಿಗಷ್ಟೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿತ್ತು. ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಗದ ಖಚಿತತೆ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ಎಂತಹ ಭಾಗವತ ಹಾಡಿದರೂ ಸರಿ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಡು ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿಯೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎಳವೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲ ಕಿಲಾಡಿ ಪೋರ. ಆಲೆಮನೆಯ ಬೆಲ್ಲದ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚೆ ಹೊಯ್ದ ತುಂಟ. ಈ ಮಾಣಿ ಫಟಿಂಗ ಆಗುವುದು ಬೇಡವೆಂದು ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ರಂಗಕ್ಕೆ ತಂದರಂತೆ. ನಂತರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ನೆರಳಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಮಹಾಬಲ, ಸ್ವಂತ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದಲೇ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದರು. ಶಾಲೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ರಂಗದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ವೈಚಾರಿಕ ಸಂಪನ್ನರಾದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳೇ (ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ) ಸಾಕ್ಷಿ. ರಂಗಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗುವ ಹಾಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದಗಳ (ಗ್ರಾಮೀಣ/ ಗಾಂವಟಿ ಶಬ್ದ) ಬಳಕೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಶೈಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಇದನ್ನೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರೆ ಕೇಳಲು ಹಿತವಲ್ಲ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರ್ಣಪರ್ವದ ಶಲ್ಯನಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸುವಾಗ, ‘ಮರ ಹತ್ತುವವರು ಮೀನು ಹಿಡಿಯಬಾರದು. ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವವರು ಮರ ಹತ್ತಬಾರದು’ ಎಂದು ಮಹಾಬಲರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತ ತಿಳಿಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಅವರು ಆಡಿದರೇ ಚೆಂದ. ಗನಗಾಂಪ, ಶುದ್ಧ ಟೊಣಪನಂತಹ ಪದಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರ್ವದ ಭೀಷ್ಮನಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತಣಿಸುವಾಗ ‘ಸ್ವಲ್ಪ ಏರುಪಾಕ ಆಯಿತೋ ಹ್ಯಾಗೆ’ ಎನ್ನುತ್ತ ಛೇಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ ಇಂಥ ಅನೇಕ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನೀಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಹೊಂಬಾಣ ದೀವಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸುಯೋಧನನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾಬಲರ ಭೀಷ್ಮ, ಯಾರು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ‘ಮೇದಿನಿಪ ಬಾ ಎನುತ ...’ ಪದ್ಯದ ಎತ್ತುಗಡೆಗೆ ತೊಡಗಿದಾಗ ಎದೆ ಝಲ್ಲೆನ್ನುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಜಯದ ಭೀಷ್ಮನಾಗಿ ‘ಸುತ್ತಲು ನೋಡುತ ಗಂಗಾ ತರಳನು’ ಎಂದು ದಿಟ್ಟಿಸಿದರೆ ಚಂಡ ಮಾರುತವೇ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಧಾನದ ಕೌರವ, ಸುಭದ್ರಾ ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಲರಾಮ, ರಕ್ತರಾತ್ರಿಯ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಂತಹ ಮಹಾಬಲರ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಲಿದಿಲ್ಲ. ಅವರಿಂದ ಕಲಿತವರು ಅಷ್ಟನ್ನೇ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಮಾದರಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗಿಲ್ಲ.

ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದವರು. ಆದರೆ, ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಶ್ರುತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಸಕ್ತರು ಹೋಗಿ ಮಾತಾಡಿಸಿದರೆ, ಕೊಂಚ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ನೆನಪಿಗೆ ಜಾರಿ ಲಹರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಕೊಡಲು ಆಗಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕೊರಗು ಅವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಜೋಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅಮೃತ ಗಳಿಗೆ. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ನಿಧರಾದಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಮನೆ, ಅಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲರು ಇದ್ದರು. ತಮಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೧೨ ವರ್ಷ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಅವರೂ ಕಾಲನ ಕರೆಯಾಲಿಸಿ ತೆರಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಸೊಗಡಿನ, ಶಿಷ್ಟ ಸೊಬಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಭಿರುಚಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಜೋಡಿ ಕಲಾ ಕ್ಷಿತಿಜದಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿದೆ.

ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇಡಗುಂಜಿ ತೇರಿನ ದಿನ ರಥ ಸಪ್ತಮಿಯಂದು. ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಏಕಾದಶಿಯ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭದಂದು ವೈಕುಂಠದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೂ ಒಂದು ಸುಯೋಗವೆಂದೇ ಭಾವಿಸೋಣ. ಕಲೆಯ ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾದ ‘ಮಹಾಬಲ’ರಿಗೆ ಸದ್ಗತಿ ದೊರಯಲೆಂದು ನೆನೆಸುತ್ತ ಈ ಅಕ್ಷರಾಂಜಲಿ.
(ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ನಿಧನರಾದ ದಿನ ೨೯-೧೦-೨೦೦೯ ರಂದು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದ ನುಡಿನಮನ)

ಅಂಗನಾಮಣಿ ಮನ ಮೋಹಿನಿ

2009-04-22T08:10:00.000-07:00

ನದಿಯೊಂದು ಜಲಪಾತವಾಗಿ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿದರೆ ಅದು ರೋಮ ಹರ್ಷಕ ಅನುಭವವೀಯುವ ಅಬ್ಬರ. ಅದೇ ನದಿ ಹಸಿರ ಕಣಿವೆಯ ಕೊರಕಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದರೆ ಅದೊಂದು ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ. ಯಾವುದೋ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ತೊರೆಯ ಒಡಲು ಬರಿದಾದರೆ ರಸಭಂಗವಾದಂತೆ.

ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಪಾತ್ರವೊಂದು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು ತುರೀಯಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಲು ವಿಭಿನ್ನ ರಸಘಟ್ಟ ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ‘ಭಸ್ಮಾಸುರ ಮೋಹಿನಿ’ ಆಖ್ಯಾನದ ಮೋಹಿನಿಯ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರವೇಶ ಭೋರ್ಗರೆವ ಜಲಪಾತದಂತೆ. ಮೋಹಿನಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ವೇಷಾಂತರ. ಭಸ್ಮಾಸುರನನ್ನು ಮರುಳು ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲುವುದೇ ಮೋಹಕ ರೂಪಿ ಮೋಹಿನಿಯ ತಂತ್ರ.

ಪ್ರಸಂಗದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೆಲ್ಲು ಚೆಲ್ಲಾಗಿ ಆಡುವುದು, ಸೌಂದರ್ಯಾತಿಶಯದಿಂದ ಬೀಗುವುದೇ ಈಕೆಯ ಸ್ವಭಾವ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರವೇ ವಿಜೃಂಭಿಸಬೇಕು. ನರ್ತನದಲ್ಲಂತೂ ಮೈಮರೆಸಲೇಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರೇ ಸ್ತ್ರೀವೇಷ ಮಾಡುವುದು ರೂಢಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ಮೋಡಿಗೈಯ್ಯಲು ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನರೇ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾರ್ಚ್ ೧೫ ರಂದು ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಾಸ್ಯಗಾರ ರಮೇಶ ಭಂಡಾರಿ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಆಖ್ಯಾನವಿತ್ತು. ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದವರು ಮೋಹಕ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿಯೇ ಆದ ಯಲಗುಪ್ಪ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಇವತ್ತಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯಂಥ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಯಲಗುಪ್ಪ ಮಾತ್ರ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಅರಳಿಸಬಲ್ಲರು. ಅದಕ್ಕೇ ಅವರು ಅಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರು. ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ‘ಮನ ಮೋಹಿನಿ’ಯೇ ಆದರು.

ಬಂದಳಾಗ ಮೋಹಿನಿಯು ಆನಂದದಿ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲು ಸೊಬಗಿದೆ... ಸೇರಿ ಎಲ್ಲ ಪದ್ಯಗಳಿಗೂ ಕುಣಿದು ದಣಿದು ಸಮ್ಮೋಹನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವರು ಯಲಗುಪ್ಪ. ಯಕ್ಷಗಾನೀಯ ವಲಯದವರಲ್ಲದವರು ಈ ಕಲಾವಿದನ ಸ್ತ್ರೀವೇಷ ಕಂಡರೆ ಹೆಣ್ಣೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೈಜ ಸಂಗತಿ ಅರಿತಾಗ ಚಕಿತರಾಗಿ ಹೌದಾ.. ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದ ಎಷ್ಟೋ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ದಿಗಡದಿಮ್ಮಿಯಂಥ ವೇಷದಷ್ಟೇ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಭಾವ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಗೆಲ್ಲುವ ಅರ್ಹತೆ ಯಲಗುಪ್ಪ ಅವರಿಗೆ ಉಂಟು.

ವೃತ್ತಿ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಹೊಸತರಲ್ಲಿ ಇದೇ ಯಲಗುಪ್ಪ ಮೇಲೆ ಭರವಸೆ ಇಟ್ಟವರು ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ, ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಈ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರು. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಲಯದ ಮೇಲಿನ ಅದ್ಭುತ ಹಿಡಿತದ ಸಿದ್ಧಿಯಿದೆ. ಶ್ರುತಿಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಗುವ ಜಾಣ್ಮೆಯಿದೆ. ಭರತನಾಟ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಅಭ್ಯಾಸವೂ ಇದೆ. ವಾಚಿಕಾಂಗದಲ್ಲೂ ಮೇಲ್ಮೆಯಿದೆ. ಮೋಹಿನಿ, ಮೇನಕೆಯಂಥ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪ ಸುಂದರಿಯೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿ ಅವರ ದೇಹ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳುಕುತ್ತದೆ. ಹಾವ, ಭಾವ, ಒನಪು, ವೈಯ್ಯಾರದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀ ಸಹಜ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನಾರರ ಸೊಕ್ಕಿದ ಅಂಗನೆಯಂತೆ ‘ಕೊಮಣೆ’ ಮಾಡೋದೂ ಗೊತ್ತು.

ನಮ್ಮ ಚೋಳ (ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪ), ಹೊಯ್ಸಳ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸುರೇಖಾಕೃತಿಯೆನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲೂ ಸರ್ವಾಂಗ ಭೂಷಿತ ಸ್ತ್ರೀ ಗೆ ಇದು ಉಪಮೆ. ಸರಳ, ಲಾಲಿತ್ಯಭರಿತ ರೇಖೆ ಇರುವಂಥಾದ್ದು ಈ ತೆರನ ಆಕೃತಿ. ಅದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಜೀವಂತ ಬಿಂಬವಾಗಿಯೂ (೩ ಡಿ ಇಮೇಜ್/ರೂಪಚಿತ್ರ) ಅನುಭೂತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವುದು ಕಾವ್ಯ ಕನ್ನಿಕೆಯೇ ಮೈವೆತ್ತ ಸುರೇಖಾಕೃತಿ. ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲೇ ಈ ಅತಿಶಯ ವಿರಳ. ಯಕ್ಷರಂಗದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಪನ್ನತೆಯ ಸನಿಹ ಇರುವವರು ಯಲಗುಪ್ಪ. ಇದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸ ಹೊರಟಿರುವುದು ಕಲಾವಿದನ ವಿನೀತ ಹುಡುಕಾಟ, ಕೌಶಲ್ಯ. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಲಗುಪ್ಪ ಯಕ್ಷರಂಗದ ‘ಮಾದರಿ ಹೆಣ್ಣಾ’ಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುವ ಭವಿತವ್ಯ ಅವರಿಗಿದೆ.

ಬಡಗಿನ ಪ್ರತಿಭೆ ಯಲಗುಪ್ಪ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಉಭಯ ತಿಟ್ಟಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಹೌದು. ಆದರೆ, ಬಡಗುತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ನೆಲೆ ನಿಂತರೆ ಈ ಕಲಾವಿದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿ ಬೆಳಗಬಲ್ಲರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರಂತರ ಚೆಂದವಾಗಿ ವೇಷ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನೀಯ ಆಭರಣ, ವಸನದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರದ್ಧೆ ವಹಿಸಬೇಕು. ಶಿರೋಭೂಷಣದಿಂದ ಪಾದದ ವರೆಗೂ ವೇಷದ ಒಪ್ಪ, ಓರಣದ ಸೊಬಗು ಮುಕ್ಕಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನದಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆಗೆ ಕುಂದುಂಟಾದಂತೆ, ರಸಜ್ಞರ ಕಣ್ಣಿನ ನೋಟಕ್ಕೆ ಪೊರೆ ಆವರಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
(ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಿಂಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನ. ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿ ವಿಷಯ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)

ಶಂಕರನ ಧ್ಯಾನ

2009-04-16T08:55:00.000-07:00

ಪ್ರಾಯಶಃ ಚೌತಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯವಿರಬೇಕು. ನನಗೆ ಶಿರಸಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣಪತಿ ನೋಡುವ ಸಂಭ್ರಮ. ಅದಕ್ಕೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಹಾಕಿಸಿ ಕೊಪ್ಪಣ್ಣನ ಖಾನಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಟಿಎಸ್‌ಎಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು. ಅಪ್ಪಯ್ಯ ವಾಪಸಾಗುವುದು ತಡವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ದೇವಿಕೆರೆ ಏರಿ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಾಡ ತೊಡಗಿದೆ.

ಆಗ ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಸಪೂರ ಮೈಕಟ್ಟಿನ, ಸಾಧಾರಣ ಎತ್ತರದ, ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ‘ಓಹೋ, ಇವರು ನಮ್ಮಶಂಕರ ಭಾಗವತರು’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಮಾತಾಡಿಸೋಣವೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಭಾಗವತರು ಜನರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾದರು. ಮತ್ತೆ ಓಡಾಡುವ ಮನಸ್ಸಾಗದೆ ಖಾನಾವಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಹೊರಗಡೆಯ ಕಾಲುಮಣೆ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತೆ.

ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಸೊಸೈಟಿ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಬರುವ ವರೆಗೂ ಏನೋ ಚಡಪಡಿಕೆ. ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆ ನುಡಿಸುವ ಶಂಕರ ಭಾಗೋತ್ರು ಇಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ರು. ಸಾದಾ ಡ್ರೆಸ್ಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟು ಚೆಂದ ಕಾಣ್‌ತ್ರು. ಹ್ವಾಯ್..., ಎಂದು ಕೈ ಕಲುಕಬೇಕಿತ್ತು ಎಂಬ ಭಾವ ತುಮುಲದಲ್ಲಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಬಂದು ತಮಾ, ಮನೆಗೆ ಹೋಪನ ಬಸ್ಸ್ ಇದ್ದು... ಎಂದು ಕರೆದಾಗಲೇ ಎಚ್ಚರವಾಯ್ತು. ಶಂಕರ ಭಾಗೋತನ್ನ ನೋಡ್ದೆ. ಇಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲೋ ಇದ್ದ. ಹೋಗಿ ಕಾಣುವ ಎಂದು ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಬಳಿ ಹೇಳಿದೆ.

ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಪೋರನಿಗೆ ಆಟದ ಮೇಳದವರ ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಯ್ತು ಎಂಬಂತೆ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ನೋಡಿದ. ಈಗ ಬೇಡ. ಮುಂದೆ ಯಾವಾಗಾದರೂ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಚೌಕಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡರಾಯ್ತು. ಸತ್ಕಾರ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ ತಿಂದು ಹೊರಡೋಣವೆಂದು ಅನುನಯಿಸಿ ಕೈ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೊರಟೇ ಬಿಟ್ಟ. ನಾನು ಶಂಕರ ಭಾಗವತರ ನೆನಪಲ್ಲೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದೆ.

ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಾಗ ನನಗೆ ೧೦ ರಿಂದ ೧೨ ವರ್ಷವಿರಬಹುದು. ಅದಾಗಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷವೇ ಉರುಳಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಶಿರಸಿ ಪೇಟೆ, ಮತ್ತೆ ಹಲವೆಡೆ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮಾತಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅವರು ಮದ್ದಲೆ ನುಡಿಸುವ, ಅದರಿಂದ ನಾದ ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಪರಿಯನ್ನು ಕಂಡು (ಕೇಳಿ) ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಬೆರಗಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಕರಾವಳಿ-ಮಲೆನಾಡಿನವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ, ಕಲಾವಿದರ ಬಗೆಗಿನ ಸೆಳೆತವೇ ಅಂತಹುದು ಎಂದು. ಅದೇ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳದ ನನ್ನಂಥವನಿಗೆ ಇಂತಹ ಅನುಭವವಾಗುವುದು ಸಹಜವೆಂದು ಈಗ ಅರಿವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಪ್ರಕೃತ ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನದ ಬಂಡೆ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಯಲ್ಲಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಸಿಸ್ತಮುಡಿಯವರು. ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರೀಗ ಮನೆಮಾತು. ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ಭಾಗವತರು ಈ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯತೆ, ಆಧುನಿಕತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಯಾವುದೇ ಮೇಳಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ. ನಾನಂತೂ ಅವರನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಬಲಾ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಖುಷಿ ಪಡುತ್ತೇನೆ. ತಬಲಾವನ್ನೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು, ಮದ್ದಲೆ-ತಬಲಾದ ಜುಗಲ್‌ಬಂದಿ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಒಂದು ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಹೇಳಲೇಬೇಕು. ಈ ಲೋಕದ ಬೆಳಕು ಕಂಡು ೧೦ ವರ್ಷದ ವರೆಗೂ ಬಾಲಕ ಶಂಕರ ಮಾತೇ ಆಡಿರಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ಆದರೆ, ಆಗಲೇ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಟ ಆಡುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಹೆತ್ತವರು ಹರಕೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಬಾಲಕನ ನಾಲಗೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಸಂಚಾರವಾಯಿತಂತೆ.

ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಕಲಾ ಬದುಕಿನ ಔನ್ನತ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಲು ರಾಜಧಾನಿಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಭಾನುವಾರ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯) ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ ‘ನಾದ ವೈಭವ - ೫೫’ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಭಾಗವತರನ್ನು ಸಂಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೂ ನಡೆಯಲಿವೆ. ಭಾಗವತರು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ೫ ರಿಂದ ೮ ಮದ್ದಲೆ ನುಡಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಶಂಕರನ ಧ್ಯಾನದ ಕಾಲ. ಶಂಕರ ಭಾಗೋತರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಅಭಿಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬರೆಹ. ಜತೆಗೆ ಅವರು ಮದ್ದಲೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೌರೀಶಂಕರದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಲಿ ಎಂಬ ಹಾರೈಕೆ.

ಯಕ್ಷಲೋಕದ ಸವ್ಯಸಾಚಿಯ ನೆನಪು

2009-03-31T10:09:00.000-07:00

ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತ ಕುಳಿತರೆ ಹೊತ್ತು ಹೋದದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮಾತು ಎಂದೂ ಬೋರು ಹೊಡೆಸಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ವಿಚಾರವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರೂ ಆಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹರುಷವೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದ ಇಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನನಗೆ ನಾನೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಪಾತ್ರ ನೋಡಿ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ ನನಗೆ, ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ವಲಯದಲ್ಲೊಂದು ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಆಟ ನೋಡುವಾಗ ಚೌಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೂರದಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಹೆಗಡೆ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಗ್ಗಿದ್ದು ನೆನಪಿದೆ. ಅನಂತರ ಅವರ ಸಾಮೀಪ್ಯ ದೊರಕಿದಾಗ ಇದು ಕನಸಾಗಿರಬಹುದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಮರು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕನಸು ನನಸಾಗಿದೆಯೆಂದು ಧನ್ಯತಾ ಭಾವ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಈಗಲೂ ನೆನಪಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆ, ಹೈಸ್ಕೂಲಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವುದು ಬಹಳ ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ್ದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಪಾತ್ರದ ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುವ ಹಠ. "ನೀನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚಿತ್ರ ಬರೆದರೆ ಆ ಮೂಗು, ಮೀಸೆ, ಮುಖ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಅವರನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಸ್ನೇಹಿತರು ಕಿಚಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ನಿರುತ್ತರನಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶಂಭು ಹೆಗಡೇರ ವೇಷದ ಯಥಾವತ್ತು ಚಿತ್ರ ಮೂಡಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಬೇಸರ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬರವಣಿಗೆಯ ಗೀಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯೂ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಒಣ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಿಲ್ಲದ ಸರಳ, ಸುಲಭ ಸಂವಹನಶಾಲಿಯಾದ, ಸುಸಂಬದ್ಧವಾದ ಹೆಗಡೆಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಶೈಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕರ್ಣ, ನಳ, ರಾಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಅರ್ಥದ ಪದಪುಂಜಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಆರಂಭದ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಕ್ಯ ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಗುಣವಂತೆಯ ಶ್ರೀಮಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಕೇಂದ್ರದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುವಾಗ ಅವರಿಗೇ ತಿಳಿಸಿದ್ದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರವದನರಾಗಿ ನಕ್ಕು ಸುಮ್ಮನಾಗಿದ್ದರು.

ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರು ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು ಸಂಭ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ಕನ್ನಡ ಭವನದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲೋ, ಸರಸ್ವತಿ ಲಾಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. "ನಿಮಗೆ ಬಿಡುವಿದ್ದರೆ ಖಂಡಿತ ಬನ್ನಿ. ನನಗೆ ಮಾತಾಡಲು ಅಭ್ಯಂತರವಿಲ್ಲ. ಬೇಕಾದಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳಿವೆ’ ಎಂದು ಹೆಗಡೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನನ್ನಂತಹ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದವರನ್ನೂ ಬಹುವಚನದಿಂದಲೇ ಮಾತಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೇಳಲು ಮುಜುಗರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿಯೂ ಏಕವಚನ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ನಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅವರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಿರಿನಗರದ ರಾಮಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಆಗ ಎರಡು ದಿನ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದ ಆಟ ನಡೆದಿತ್ತು. ಶಂಭು ಹೆಗಡೇರು ಸಂಧಾನದ ಕೃಷ್ಣ, ದಮಯಂತಿ ಪುನಃಸ್ವಯಂವರದ ಬಾಹುಕನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆಗಿನ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಅವರು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗಲೂ ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತೂ ಸಂದರ್ಶನ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಸುಸ್ತಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲೂ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಚಕಿತ್ಸಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಉಂಟೋ ಇಲ್ಲವೋ ಜತೆಗೆ ಆ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನ ಎಷ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಾತರಿ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆಂದು ಕಡೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು.

ನನ್ನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಬರಹ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಧರಿತ ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಕುರಿತೂ ಮೊದಮೊದಲು ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬರಬರುತ್ತಾ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿವರೆಗೆ "ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಯೆಂದರೆ, ವೈಭವೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಕಟು ಟೀಕೆ" ಎಂದು ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಂತ ನನ್ನ ವಿಮರ್ಶಾ ಬರಹಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಎಂದು ಬೆನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸಿಕೊಂಡು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಅಪಚಾರ ಮಾಡಲಾರೆ. ಬರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ, ಅರ್ಹತೆಯಿದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಅಗತ್ಯ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಹೋಲಿಸುವುದನ್ನೇ ಅಳತೆಗೋಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ಪೂರ್ವ ಪರಂಪರೆ, ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಯಾ ಪಾತ್ರದ ಗುಣ, ಸ್ವಭಾವ, ಕಥೆಯ ಅಂತರ್‌ದೃಷ್ಟಿ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪರಿಣಾಮ, ಸಂದೇಶದ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.

ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಆಪ್ತತೆ ಎನ್ನುವುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಲುಗೆಯಾಗಿಯೂ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹೆಗಡೇರ ಜತೆಗೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಸಮಾಲೋಚನೆಗೆ ತೊಡಗಬಹುದು. ಅವರು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾರೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹಮ್ಮು ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡರೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಲುಗೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೂ ತಂದು ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವೈಮನಸ್ಯ ತಂದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಬಾಂಧವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಎಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಹೆಗಡೇರ ಕೆಲ ನಿಲುವುಗಳು ಒಪ್ಪಿತವಾಗದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಎಳ್ಳಿನಿತೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು, ಸಹೃದಯರೊಂದಿಗೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಪರ, ವಿರೋಧ ವಾದವೂ ನಡೆದಿದೆ. ತಾತ್ವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕೆಲವೊಂದು ಧೋರಣೆ ಕುರಿತು ತೀರ ವಿರಳವಾಗಿ ಇತರರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ ತೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಯಾವ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಆದರ್ಶದ ಹಾಗೂ ನಾನು ಆರಾಧಿಸುವ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿದ್ದು ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರೇ.

ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸುವಾಗ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಆಸ್ಪದ ಕೊಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ (ಆಗಿನ್ನೂ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ). ಆತ್ಮೀಯತೆ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಬೇಡವೆನ್ನುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಹೆಗಡೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಲುಗೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತಲ್ಲ ? ಜತೆಗೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಯಾವ ಹಿಗ್ಗು, ಸಿಗ್ಗೂ ಇಲ್ಲದೇ ಉತ್ತರಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಮೂಡಿ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ಅನೇಕ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ, ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾದ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ವಂಚಿತನಾದೆ. ಬೇರೆಯವರು ಈ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಹದದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪಾದನೆಗಾದರೂ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಎನ್ನುವ ಅಕ್ಷಯಪಾತ್ರೆಗೆ ಕೈಹಾಕಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶದಿಂದ ವಿಧಿ ವಂಚಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಮಾದಕ್ಕಾಗಿ ಮನದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಇಷ್ಟು ಬೇಗ ಭೌತಿಕ ಶರೀರ ತೊರೆದು ಮತ್ತೆ ಬಾರದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಲೋಕದ ರಾಮಾವತಾರಕ್ಕೆ ತೆರೆ ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಇನ್ನೂ ಬಹುಕಾಲ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರೂ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಕ್ಷರಂಗಭೂಮಿಯ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೂಲವನ್ನೇ ಈಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟದ ಅನುಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಧುರವೇ ಆಗಿದೆ. ಅವರು ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಅಂತಿಮ ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಭಾಗ್ಯವೂ ನನ್ನದಾಗಿದೆ. ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ವರದಿಗಾರನಾಗಿ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆಯವರ ನಿಧನ, ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವೂ ಸಿಕ್ಕಿತು.

ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಈಗಲೂ ಹ್ವಾಯ್ ನಂದಿಕಲ್ ಕಡೇಗ್ರ... ಎಂದು ಕರೆದಂತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬದುಕಿನ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಿದ್ದು, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲಿದೆಯೋ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವರು ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ. ಅವರು ಯಕ್ಷಲೋಕದ ಸವ್ಯಸಾಚಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ನನಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿ, ವಿಸ್ಮಯವಾಗಿಯೂ ಗೋಚರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬರೆಯಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
(ಫೋಟೊ ಕ್ರಪೆ : ಬಾಲು ಮಂದರ್ತಿ)